Κάθε τόσο (και κάθε Πάσχα) μου επανέρχονται στο νου δυο ερωτήματα:
Γιατί τόσο μίσος κατά των Εβραίων;
και
Έχει σχέση αυτό το μίσος με την ορθόδοξη χριστιανική παράδοση;
Εκτός από το Πάσχα, αφορμή είναι – για μια ακόμη φορά – η καταραμένη η τηλεόραση.
Είδα κάποιον ιερωμένο να λέει για το «ευαγγέλιο του Ιούδα» πως αν το κείμενο είναι αυθεντικό, κι αν ο Ιούδας ενήργησε κατ’ εντολήν του Χριστού, «τότε οι Εβραίοι δεν έχουν ευθύνη για το θάνατο του Ιησού. Φοβάμαι ότι εκεί το πάνε…» Με άλλα λόγια, πίσω από την έντονη προβολή που γίνεται στο «νέο» ευαγγέλιο (βάζω εισαγωγικά γιατί αυτή η άποψη για τον Ιούδα δεν είναι καθόλου νέα), βρίσκονται, δήθεν, εβραϊκοί κύκλοι που προσπαθούν να αποτινάξουν το στίγμα του προδότη του σωτήρα των εθνών (πολλές γενικές πτώσεις, αλλά καταλαβαίνετε…).
Στο παρόν κείμενο δεν έχω σκοπό να ασχοληθώ με όλες τις αιτίες και εκφάνσεις του αντισημιτισμού -- κάτι τέτοιο θα απαιτούσε πάρα πολλές σελίδες. Θα αναφερθώ μόνο (όσο πιο περιληπτικά γίνεται) στον θρησκευτικό αντισημιτισμό (ή αντι-ιουδαϊσμό) όπως αυτός εκφράζεται στη χριστιανική θρησκεία. Βλέπετε, δεν αρκούσε που τους «κλέψαμε» τη θρησκεία και βάλαμε τους εαυτούς μας ως περιούσιο λαό στη θέση τους – έπρεπε να τους απαξιώσουμε εντελώς στα μάτια των πιστών μας, για να μην σηκώσουν ποτέ πια κεφάλι. Και τα καταφέραμε μια χαρά, εδώ και πολλούς αιώνες.
Η συλλογική ευθύνη των Εβραίων για το θάνατο του Ιησού (το αίμα αυτού εφ’ ημάς και επί τα τέκνα ημών -- Κατά Ματθαίον, κζ΄ 25) αποτελεί μέρος της χριστιανικής διδασκαλίας, όσο κι αν προσπαθούν να το αγνοήσουν ή να το υποβαθμίσουν οι πιο «φιλελεύθεροι» θεολόγοι. Πολλοί Χριστιανοί πιστεύουν πως ο αντισημιτισμός είναι ενάντιος προς την διδασκαλία της θρησκείας τους. Σίγουρα είναι αντίθετος προς το φιλοσοφικό πνεύμα της. Κι όμως, εντοπίζεται εύκολα στα ιερά κείμενα, στην ιστορία, στα πατερικά κείμενα και στην εκκλησιαστική υμνολογία (που είναι και η αιτία για το κείμενο). Άλλωστε, ως γνωστόν, ο χριστιανισμός δεν επικράτησε στην Ευρώπη μέσω του φιλοσοφικού του πνεύματος, αλλά με φωτιά και τσεκούρι. Η δαιμονοποίηση των Εβραίων εντάσσεται σε αυτό ακριβώς το πνεύμα – το μη φιλοσοφικό.
Το Κοράνι λέει τα ίδια και χειρότερα, αλλά το Κοράνι δεν με ενδιαφέρει. Αν ζούσα σε ισλαμική χώρα (Αλλάχ φυλάξοι!) θα με ενδιέφερε. Τώρα, που ζω στη χώρα του Χριστόδουλου, με ενδιαφέρει τι λένε οι ημέτεροι Ταλιμπάν.
Δεν θα εστιάσω στην Καινή Διαθήκη – όπως είπα, στο θέμα αυτό με ενδιαφέρει κυρίως η υμνολογία. Δεν μπορώ, όμως, να μην αναφέρω (εκτός από αυτό για το αίμα και τα τέκνα, πιο πάνω) και το Κατά Ιωάννην ζ΄ 1: Και περιεπάτει ο Ιησούς μετά ταύτα εν τη Γαλιλαία· ου γαρ ήθελεν εν τη Ιουδαία περιπατείν, ότι εζήτουν αυτόν οι Ιουδαίοι αποκτείναι. Το ίδιο πράγμα επαναλαμβάνεται αρκετές φορές και στο επόμενο κεφάλαιο – ότι δηλαδή οι Ιουδαίοι ήθελαν να σκοτώσουν τον Ιησού – όπου βρίσκουμε και το εξής διαμάντι: η΄ 44: υμείς εκ του πατρός του διαβόλου εστέ, και τας επιθυμίας του πατρός υμών θέλετε ποιείν.
Γιοι του διαβόλου, λοιπόν, οι Εβραίοι. Άλλωστε, τα βασικά χαρακτηριστικά της φυλής τους (σας θυμίζει τίποτε αυτό;) περιγράφονται στην προς Τίτον επιστολή, α΄ 10-11: Εισί γαρ πολλοί και ανυπότακτοι, ματαιολόγοι και φρεναπάται, μάλιστα οι εκ περιτομής, ους δει επιστομίζειν, οίτινες όλους οίκους ανατρέπουσι διδάσκοντες α μη δει αισχρού κέρδους χάριν.
Δεν μπορώ, επίσης, να μην παραθέσω ολόκληρο το ακόλουθο απόσπασμα από την Α΄ Προς Θεσσαλονικείς επιστολή, β΄ 14-16:
Υμείς γαρ μιμηταί εγενήθητε, αδελφοί, των εκκλησιών του Θεού των ουσών εν τη Ιουδαία εν Χριστώ Ιησού, ότι τα αυτά επάθετε και υμείς υπό των ιδίων συμφυλετών καθώς και αυτοί υπό των Ιουδαίων, [εδώ αρχίζει το καλό] των και τον Κύριον αποκτεινάντων Ιησούν και τους ιδίους προφήτας, και ημάς εκδιωξάντων, και Θεώ μη αρεσκόντων, και πάσιν ανθρώποις εναντίων, κωλυόντων ημάς τοις έθνεσι λαλήσαι ίνα σωθώσιν, εις το αναπληρώσαι αυτών τας αμαρτίας πάντοτε, έφθασε δε επ’ αυτούς η οργή εις τέλος.
Δηλαδή, ο Θεός θα τους τιμωρήσει. Και ποιες ακριβώς είναι οι κατηγορίες;
Πράξεις των Αποστόλων (Πέτρος)
γ΄ 13-15: […] ο Θεός των πατέρων ημών, εδόξασε τον παίδα αυτού Ιησούν· ον υμείς μεν παρεδώκατε και ηρνήσασθε αυτόν κατά προσώπου Πιλάτου, κρίναντος εκείνου απολύειν· υμείς δε τον άγιον και δίκαιον ηρνήσασθε, και ητήσασθε άνδρα φονέα χαρισθήναι υμίν, τον δε αρχηγόν της ζωής απεκτείνατε […]
(Πέτρος)
ε΄ 30: ο Θεός των πατέρων ημών ήγειρεν Ιησούν, ον υμείς διεχειρίσασθε κρεμάσαντες επί ξύλου·
(Στέφανος)
ζ΄ 52: τίνα των προφητών ουκ εδίωξαν οι πατέρες υμών; Και απέκτειναν τους προκαταγγείλαντας περί της ελευθερίας του δικαίου, ου νυν υμείς προδόται και φονείς γεγένησθε·
Ακολουθούν πάρα πολλές περιγραφές όπου, σε διάφορες πόλεις, οι Ιουδαίοι συνωμοτούν εναντίον των αποστόλων και προσπαθούν να τους σκοτώσουν.
Και τι έγινε, τελικά; ο Θεός τους τιμώρησε;
Ο Ευσέβιος λέει πως η θεία δίκη τιμώρησε τους Εβραίους για τα εγκλήματα που τόλμησαν να διαπράξουν κατά του Χριστού.
Ο Αυγουστίνος θεωρεί ότι η διασπορά των Εβραίων έγινε με θέλημα του Θεού, ώστε να αποτελέσει μαρτυρία για το ότι οι προφητείες δεν ήταν επινόηση των χριστιανών, και ότι ο Χριστός ήταν όντως ο Μεσσίας.
Ο Εφραίμ ο Σύρος έγραψε κατά των Εβραίων τον 4ο αιώνα, επαναλαμβάνοντας τη γνωστή κατηγορία ότι ο Σατανάς ζει μαζί τους σαν σύντροφός τους.
Ο Ιερώνυμος αποκήρυξε τους Εβραίους ως “ιουδαϊκά ερπετά που είχαν πρότυπό τους τον Ιούδα». «Οι Εβραίοι δεν ζητούν τίποτε άλλο παρά να κάνουν παιδιά, να κατέχουν πλούτη και να είναι υγιείς. Επιζητούν μόνο τα επίγεια, και δεν δίνουν καμιά σημασία στα επουράνια. Γι’ αυτό το λόγο είναι κερδοσκόποι».
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος γράφει: «Επειδή όμως υπάρχουν μερικοί που θεωρούν και τη Συναγωγή σαν τόπο ιερό, είναι ανάγκη να πούμε και σ’ αυτούς λίγα λόγια. Για ποιον λόγο σέβεστε τον τόπο εκείνον, τον οποίον πρέπει να καταφρονείτε, να τον σιχαίνεστε και να τον αποφεύγετε; Στον χώρο αυτόν, απαντούν, βρίσκεται ο νόμος και τα βιβλία των Προφητών. Και τί σχέση έχει αυτό; Όπου υπάρχουν δηλαδή τέτοια βιβλία, θα θεωρείται και ο τόπος άγιος; Οπωσδήποτε όχι».
Άλλωστε, «στην συναγωγή κατοικούν δαίμονες».
Ωραία και αγγελικά όλα αυτά, αλλά τίποτε δεν επηρεάζει τη σκέψη των πιστών όσο η υμνολογία, συνδυασμένη με τη δύναμη της μουσικής. Σκεφτείτε το: είναι Μεγάλη Εβδομάδα – μια περίοδος πολύ φορτισμένη συναισθηματικά για τον πιστό. Πολύς κόσμος χύνει ειλικρινή δάκρυα ακούγοντας τα ευαγγέλια της Ακολουθίας των Παθών. Και μέσα σ’ αυτό το κλίμα συγκίνησης, όταν δηλαδή οι πιστοί είναι πιο ευάλωτοι, φυτεύουμε στην ψυχή τους το σπόρο του μίσους.
Ιδού, λοιπόν, τι ακούνε τα αυτιά μας από τη Μεγάλη Τετάρτη μέχρι το Μεγάλο Σάββατο:
Συντρέχει λοιπόν το συνέδριον των Ιουδαίων, ίνα τον Δημιουργόν και Κτίστην των απάντων Πιλάτω παραδώση· ω των ανόμων, ω των απίστων!
Γέννημα εχιδνών αληθώς ο Ιούδας, φαγόντων το μάννα εν τη ερήμω, και γογγυζόντων κατά του τροφέως· έτι γαρ της βρώσεως ούσης εν τω στόματι αυτών, κατελάλουν του Θεού οι αχάριστοι·
Σήμερον τω σταυρώ προσήλωσαν Ιουδαίοι τον Κύριον, τον διατεμόντα την θάλασσαν ράβδω και διαγαγόντα αυτούς εν ερήμω. Σήμερον τη λόγχη την πλευράν αυτού εκέντησαν του πληγαίς μαστίξαντος υπέρ αυτών την Αίγυπτον, και χολήν επότισαν τον μάννα τροφήν αυτοίς ομβρήσαντα. [Συγγνώμη, εγώ νόμιζα πως αυτά τα έκαναν Ρωμαίοι φαντάροι].
Είπατε, παράνομοι, τι ηκούσατε παρά του Σωτήρος ημών; Ου νόμον εξέθετο και των προφητών τα διδάγματα; Πώς ουν ελογίσασθε Πιλάτω παραδούναι τον εκ Θεού Θεόν Λόγον και λυτρωτήν των ψυχών ημών;
Σταυρωθήτω! Έκραζον οι των σων χαρισμάτων αεί εντρυφώντες, και κακούργον αντ’ ευεργέτου ητούντο λαβείν οι των δικαίων φονευταί· εσιώπας δε, Χριστέ, φέρων αυτών την προπέτειαν, παθείν θέλων και σώσαι ημάς ως φιλάνθρωπος.
Αντί αγαθών, ων εποίησας, Χριστέ, τω γένει των Εβραίων, σταυρωθήναι σε κατεδίκασαν όξος και χολήν σε ποτίσαντες. Αλλά δος αυτοίς, Κύριε, κατά τα έργα αυτών, ότι ου συνήκαν την σην συγκατάβασιν.
Επί τη προδοσία ουκ ηρκέσθησαν, Χριστέ, τα γένη των Εβραίων, αλλ’ εκίνουν τας κεφαλάς αυτών μυκτηρισμόν και χλεύην προσάγοντες. Αλλά δος αυτοίς, Κύριε, κατά τα έργα αυτών, ότι κενά κατά σου εμελέτησαν.
Ούτε γη ως εσείσθη ούτε πέτραι ως ερράγησαν Εβραίους έπεισαν, ούτε του ναού το καταπέτασμα, ούτε των νεκρών η ανάστασις. Αλλά δος αυτοίς Κύριε, κατά τα έργα αυτών, ότι κενά κατά σου εμελέτησαν.
Τάδε λέγει Κύριος τοις Ιουδαίοις· Λαός μου, τι εποίησά σοι, ή τι σοι παρηνώχλησα; Τους τυφλούς σου εφώτισα, τους λεπρούς σου εκαθάρισα, άνδρα όντα επί κλίνης ηνωρθωσάμην, Λαός μου, τι εποίησά σοι, και τι μοι ανταπέδωκας; Αντί του μάννα χολήν· αντί του ύδατος όξος· αντί του αγαπάν με σταυρώ με προσηλώσατε. Ουκέτι στέγω, λοιπόν· καλέσω μου τα έθνη, κακείνα με δοξάσουσι συν τω Πατρί και τω Πνεύματι· καγώ αυτοίς δωρήσομαι ζωήν την αιώνιον.
Το άθροισμα των Ιουδαίων τω Πιλάτω ητήσαντο σταυρωθήναι σε, Κύριε· αιτίαν γαρ εν σοι μη ευρόντες, τον υπεύθυνον Βαρραβάν ηλευθέρωσαν και σε τον δίκαιον κατεδίκασαν μιαιφονίας έγκλημα κληρωσάμενοι. Αλλά δος αυτοίς, Κύριε, το ανταπόδομα αυτών, ότι κενά κατά σου εμελέτησαν.
Των θεοκτόνων ο εσμός, Ιουδαίων έθνος το άνομον προς Πιλάτον εμμανώς ανακράζον έλεγε· σταύρωσον Χριστόν τον ανεύθυνον· […]
Ολέθριος σπείρα θεοστυγών, πονηρευομένων θεοκτόνων συναγωγή επέστη, Χριστέ σοι· […]
Νόμον αγνοούντες οι ασεβείς, φωνάς προφητών τε μελετώντες διακενής, ως πρόβατον είλκον σε τον δεσπότην αδίκως σφαγιάσαι· […]
Εκύκλωσαν κύνες ωσεί πολλοί, εκρότησαν, άναξ, σιαγόνα σην ραπισμώ, ηρώτων σε, σου δε ψευδή κατεμαρτύρουν […]
Σταυρωθέντος σου, Χριστέ, πάσα η κτίσις βλέπουσα έτρεμε· τα θεμέλια της γης διεδονήθησαν φόβω του κράτους σου· σου γαρ υψωθέντος σήμερον, γένος Εβραίων απώλετο·[…]
Λαός δυσσεβής και παράνομος, ίνα τι μελετά κενά; Ίνα τι την ζωήν των απάντων θανάτω κατεδίκασε; […]
Κύριε, κατέκρινάν σε οι Ιουδαίοι θανάτω την ζωήν των απάντων· οι την Ερυθράν ράβδω πεζεύσαντες σταυρώ σε προσήλωσαν· και οι εκ πέτρας μέλι θηλάσαντες χολήν σοι προσήνεγκαν· […]
Διά τον φόβον των Ιουδαίων ο φίλος σου και ο πλησίον Πέτρος ηρνήσατό σε, Κύριε, […]
Ελκόμενος επί σταυρού, ούτως εβόας, Κύριε· Διά ποίον έργον θέλετέ με σταυρώσαι, Ιουδαίοι; Ότι τους παραλύτους υμών συνέσφιγξα; Ότι τους νεκρούς εξ ύπνου εξανέστησα; Αιμόρρουν ιασάμην, Χαναναίαν ηλέησα· διά ποίον έργον θέλετέ με φονεύσαι, Ιουδαίοι; Αλλά όψεσθε, εις ον νυν εκκεντάτε, Χριστόν, παράνομοι.
Ω, πώς η παράνομος συναγωγή τον βασιλέα της κτίσεως κατεδίκασε θανάτω μη αιδεσθείσα τας ευεργεσίας […]
Ως πικράς εκ κρήνης, της Ιούδα φυλής οι απόγονοι εν λάκκω κατέθεντο τον τροφέαν μανναδότην Ιησούν.
Αλαζών Ισραήλ, μιαιφόνε λαέ, τι παθών τον Βαρραβάν ηλευθέρωσας, τον Σωτήρα δε παρέδωκας σταυρώ;
Φθονερέ, αλάστορ, φόνου πλήρης λαέ, καν σινδόνας και αυτό το σουδάριον ουκ αισχύνη αναστάντος του Χριστού;
Αραβιανόν σκολιώτατον γένος Εβραίων, έγνως την ανέγερσιν του ναού· διά τι κατέκρινας τον Χριστόν!
Καν τους εκ νεκρών επαισχύνθητε, ω Ιουδαίοι, ους ο ζωοδότης ανέστησεν, ον υμείς εκτείνατε φθονερώς.
Ους έθρεψε το μάννα, εκκίνησαν την πτέρναν κατά του ζωοδότου.
Ους έθρεψε το μάννα, φέρουσι τω Σωτήρι χολήν άμα και όξος.
Ω της παραφροσύνης και της χριστοκτονίας της των προφητοκτόνων!
Κατά τον Σολομώντα, βόθρος βαθύς το στόμα Εβραίων παρανόμων.
Εβραίων παρανόμων εν σκολιοίς πορείαις τρίβολοι και παγίδες.
Το αστείο είναι ότι, ενώ ο Χριστός φέρεται πως είπε «Πάτερ, άφες αυτοίς, ου γαρ οίδασι τι ποιούσι», δηλαδή εντάξει, συγχώρεσέ τους, ο υμνογράφος λέει τα αντίθετα: δος αυτοίς το ανταπόδομα αυτών. Αλλά δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο: είναι κλασική τακτική. Νομίζω πως οι αντιφάσεις της Βίβλου (ειδικότερα) και της θρησκείας (γενικότερα) δεν έχουν γίνει κατά λάθος, αλλά επίτηδες, ώστε να μπορεί κανείς να υποστηρίζει αυτό που θέλει κάθε φορά. Είναι όπως οι παροιμίες, όπου μπορείς να βρεις «επιχειρήματα» για οτιδήποτε. Τι είναι σωστό; Το «το γοργόν και χάριν έχει» ή το «όποιος βιάζεται σκοντάφτει»; Μα, και τα δύο! Ό,τι μας βολεύει, δηλαδή. Και επειδή, εν προκειμένω, μας βόλευε να βγουν από τη μέση οι Εβραίοι, φυτέψαμε το σπόρο του μίσους, ο οποίος, όπως φαίνεται από την πρόσφατη ιστορία, αλλά και από την τρέχουσα κατάσταση, έχει φυτρώσει κι έχει βγάλει γερές ρίζες…
Υ.Γ.: Αφού έγραψα όλα τα παραπάνω, είδα ότι σχετικό κείμενο υπάρχει και στον ΙΟ της Ελευθεροτυπίας. Κάντε μια βόλτα…
11.5.06
Ο Ελύτης στα Αγγλικά – το προοίμιο μιας κριτικής
Σε προηγούμενο ποστ είχε ξεκινήσει μια συζήτηση σχετικά με τη μετάφραση της ποίησης. Η θέση μου είναι ότι η ποίηση είναι γενικότερα μη-μεταφράσιμη, και ότι αυτό που κάνει στην ουσία ο μεταφραστής είναι να γράφει ένα νέο ποίημα, βασισμένος στο πρωτότυπο.
Εδώ προκύπτουν πολλά θέματα, μεταξύ των οποίων η σχέση μορφής - νοήματος, ο ρόλος της υφής, η γλωσσική ροή, τα κριτήρια επιλογής μεμονωμένων λέξεων, η μουσικότητα, και άλλα πολλά.
Μου αρέσει να μεταφράζω ποίηση, και το κάνω πού και πού σαν χόμπι. Είναι μια πρόκληση που σε οδηγεί να ανακαλύπτεις διαρκώς καινούργια πράγματα – μεταξύ άλλων την ανεπάρκειά σου να αποδώσεις κάτι με τρόπο που θα θεωρούσες ικανοποιητικό (επομένως είναι και μάθημα ταπεινότητας).
Επαναφέρω τον σχετικό προβληματισμό σαν προοίμιο για μια μελέτη (κι αυτή από χόμπι – και επαγγελματική διαστροφή) που σκοπεύω να κάνω το καλοκαίρι.
Αφορμή στάθηκε το δώρο που έλαβα από μια φίλη: μια όμορφη, δίγλωσση έκδοση της συλλογής του Ελύτη «Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου» (Ύψιλον), με το πρωτότυπο του Οδυσσέα Ελύτη και τη μετάφραση του David Connolly αντικριστά, σε διαρκή διάλογο.
Η μετάφραση με προβλημάτισε – γιατί την περίμενα αλλιώς, με δεδομένο ότι ο μεταφραστής είναι πολυβραβευμένος, θεωρείται ειδικός στη μετάφραση της ποίησης, και μάλιστα είναι και καθηγητής μεταφρασεολογίας.
Η γραφή του Ελύτη έχει, κατά τη γνώμη μου, ένα βασικό χαρακτηριστικό: είναι μουσικότατη. Είτε γράφει ποίημα είτε πεζό, οι συλλαβές ρέουν αβίαστα, με σχεδόν ονειρικό τρόπο, ακόμη κι όταν περιγράφει φρικτά πράγματα (όπως στο «Άξιον Εστί», π.χ.), κάτι που φαίνεται αμέσως μόλις διαβάσεις το κείμενο φωναχτά. Η μετάφραση του Κόνολι, αντίθετα, φτάνει στα αυτιά μου πολύ πεζή και δυσκίνητη. Το νόημα των λέξεων είναι εκεί, αλλά η μορφή τους μου φαίνεται αλλόκοτη, και μου λείπει εντελώς η μουσικότητα του πρωτοτύπου. Δεν ξέρω αν πρόκειται για αδυναμία ή για επιλογή του μεταφραστή, και παρακαλώ να μην θεωρηθεί με κανέναν τρόπο αυτό το ποστ «επίθεση» κατά του Κόνολι. Το καλοκαίρι σκοπεύω να προμηθευτώ κι άλλες μεταφράσεις του, μήπως και καταλάβω τη λογική του -- γι’ αυτό μιλώ για προοίμιο, άλλωστε.
Ιδού ένα παράδειγμα από το «Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου»:
Βάρος της τρυφεράδας τ’ ουρανού
μετά που εβρόντησε και ξεκινά ο σαλίγκαρος.
Κομμάτια σπίτια που επιπλέουν, μπαλκόνια με μπροστά το κοντάρι τους, ο αέρας.
Γεγονός είναι ο θάνατος που επίκειται
φορτωμένος κάτι ευτυχίες παλιές
και κείνη την πολύ γνωστή (που λευκάνθηκε στις άγριες ερημιές) απελπισία.
Weight of the sky’s tenderness
after thundering and the snail sets forth.
Parts of houses floating, balconies with their poles in front, the wind.
What’s definite is the death now imminent
laden with past happinesses
and (whitened in the wild wastes) that so familiar despair.
Κι άλλο ένα:
Από μακριά την είδα να ‘ρχεται καταπάνω μου. Φορούσε παπούτσια πάνινα και προχωρούσε αλαφρή κι ασπρόμαυρη. Ως κι ο σκύλος πίσω της, βουτούσε ως τα μισά μέσα στο μαύρο.
Γέρασα να περιμένω, αλήθεια.
Κι είναι τώρα πολύ αργά για να καταλάβω πως όσο εκείνη προχωρούσε, τόσο το κενό μεγάλωνε, κι ότι δεν επρόκειτο να συναντηθούμε ποτέ.
From afar I saw her coming straight towards me. She wore canvas shoes and proceeded lightly and in black and white. Even the dog behind her plunged halfway into the black.
I’ve grown old waiting, in all truth.
And now it’s too late for me to see that the more she proceeded, the more the gap widened, and that we were never going to meet.
Στα δυο παραδείγματα που παραθέτω, βλέπω μια κατά λέξη μετάφραση, αλλά χωρίς ποιητικότητα. Δεν εννοώ κατ’ ανάγκη την ποιητικότητα του Ελύτη (που είναι δύσκολο, ίσως, να μεταφερθεί) – εννοώ οποιαδήποτε ποιητικότητα. Το αγγλικό κείμενο φαντάζει στα μάτια μου (και στα αυτιά μου) αφόρητα πεζό.
Αν έχετε κάποια σκέψη επ’ αυτού, θα ήθελα να την ακούσω.
Εδώ προκύπτουν πολλά θέματα, μεταξύ των οποίων η σχέση μορφής - νοήματος, ο ρόλος της υφής, η γλωσσική ροή, τα κριτήρια επιλογής μεμονωμένων λέξεων, η μουσικότητα, και άλλα πολλά.
Μου αρέσει να μεταφράζω ποίηση, και το κάνω πού και πού σαν χόμπι. Είναι μια πρόκληση που σε οδηγεί να ανακαλύπτεις διαρκώς καινούργια πράγματα – μεταξύ άλλων την ανεπάρκειά σου να αποδώσεις κάτι με τρόπο που θα θεωρούσες ικανοποιητικό (επομένως είναι και μάθημα ταπεινότητας).
Επαναφέρω τον σχετικό προβληματισμό σαν προοίμιο για μια μελέτη (κι αυτή από χόμπι – και επαγγελματική διαστροφή) που σκοπεύω να κάνω το καλοκαίρι.
Αφορμή στάθηκε το δώρο που έλαβα από μια φίλη: μια όμορφη, δίγλωσση έκδοση της συλλογής του Ελύτη «Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου» (Ύψιλον), με το πρωτότυπο του Οδυσσέα Ελύτη και τη μετάφραση του David Connolly αντικριστά, σε διαρκή διάλογο.
Η μετάφραση με προβλημάτισε – γιατί την περίμενα αλλιώς, με δεδομένο ότι ο μεταφραστής είναι πολυβραβευμένος, θεωρείται ειδικός στη μετάφραση της ποίησης, και μάλιστα είναι και καθηγητής μεταφρασεολογίας.
Η γραφή του Ελύτη έχει, κατά τη γνώμη μου, ένα βασικό χαρακτηριστικό: είναι μουσικότατη. Είτε γράφει ποίημα είτε πεζό, οι συλλαβές ρέουν αβίαστα, με σχεδόν ονειρικό τρόπο, ακόμη κι όταν περιγράφει φρικτά πράγματα (όπως στο «Άξιον Εστί», π.χ.), κάτι που φαίνεται αμέσως μόλις διαβάσεις το κείμενο φωναχτά. Η μετάφραση του Κόνολι, αντίθετα, φτάνει στα αυτιά μου πολύ πεζή και δυσκίνητη. Το νόημα των λέξεων είναι εκεί, αλλά η μορφή τους μου φαίνεται αλλόκοτη, και μου λείπει εντελώς η μουσικότητα του πρωτοτύπου. Δεν ξέρω αν πρόκειται για αδυναμία ή για επιλογή του μεταφραστή, και παρακαλώ να μην θεωρηθεί με κανέναν τρόπο αυτό το ποστ «επίθεση» κατά του Κόνολι. Το καλοκαίρι σκοπεύω να προμηθευτώ κι άλλες μεταφράσεις του, μήπως και καταλάβω τη λογική του -- γι’ αυτό μιλώ για προοίμιο, άλλωστε.
Ιδού ένα παράδειγμα από το «Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου»:
Βάρος της τρυφεράδας τ’ ουρανού
μετά που εβρόντησε και ξεκινά ο σαλίγκαρος.
Κομμάτια σπίτια που επιπλέουν, μπαλκόνια με μπροστά το κοντάρι τους, ο αέρας.
Γεγονός είναι ο θάνατος που επίκειται
φορτωμένος κάτι ευτυχίες παλιές
και κείνη την πολύ γνωστή (που λευκάνθηκε στις άγριες ερημιές) απελπισία.
Weight of the sky’s tenderness
after thundering and the snail sets forth.
Parts of houses floating, balconies with their poles in front, the wind.
What’s definite is the death now imminent
laden with past happinesses
and (whitened in the wild wastes) that so familiar despair.
Κι άλλο ένα:
Από μακριά την είδα να ‘ρχεται καταπάνω μου. Φορούσε παπούτσια πάνινα και προχωρούσε αλαφρή κι ασπρόμαυρη. Ως κι ο σκύλος πίσω της, βουτούσε ως τα μισά μέσα στο μαύρο.
Γέρασα να περιμένω, αλήθεια.
Κι είναι τώρα πολύ αργά για να καταλάβω πως όσο εκείνη προχωρούσε, τόσο το κενό μεγάλωνε, κι ότι δεν επρόκειτο να συναντηθούμε ποτέ.
From afar I saw her coming straight towards me. She wore canvas shoes and proceeded lightly and in black and white. Even the dog behind her plunged halfway into the black.
I’ve grown old waiting, in all truth.
And now it’s too late for me to see that the more she proceeded, the more the gap widened, and that we were never going to meet.
Στα δυο παραδείγματα που παραθέτω, βλέπω μια κατά λέξη μετάφραση, αλλά χωρίς ποιητικότητα. Δεν εννοώ κατ’ ανάγκη την ποιητικότητα του Ελύτη (που είναι δύσκολο, ίσως, να μεταφερθεί) – εννοώ οποιαδήποτε ποιητικότητα. Το αγγλικό κείμενο φαντάζει στα μάτια μου (και στα αυτιά μου) αφόρητα πεζό.
Αν έχετε κάποια σκέψη επ’ αυτού, θα ήθελα να την ακούσω.
6.5.06
Aνατομία ενός σχολίου (γράφει ο Π)
Tα πιο πρόσφατα σχόλια στο post 'Bίβλος 3' είναι τα παρακάτω:
Dead_Poet said...
Διαβασα προσεκτικα τα οσα γραφεις. Λες συνεχεια πως ψαχνεις αποδειξεις για να πιστεψεις στο Θεο (που πολυ αμφιβαλλω δηλαδη αλλα τελος παντων).
Ξεχνας ομως, φαινεται πως ολη σου η ζωη στηριζεται σε πραγματα που δεν μπορεις να αποδειξεις αλλα τα αποδεχεσαι (εννοω φυσικα περα απο τη θρησκεια).
Παρε για παραδειγμα το αξιωμα του Ευκλειδη, οτι απο σημειο εκτος ευθειας υπαρχει μονο μια καθετη στην ευθεια κτλ κτλ. Ειναι κατι που το δεχομαστε αδιαμαρτυρητα ειτε γιατι ετσι μας εμαθαν ειτε γιατι αυτο αντιλαμβανεται ως ορθο η λογικη μας. Αυτο δε μας κανει αφελεις, οπως φυσικα δεν κανει αφελεις οσους δεν αποδεχονται την ευκλειδια γεωμετρια, οπως για παραδειγμα τον Λομπατσεφσκι, που υποστηριζει οτι υπαρχουν 2 ευθειες καθετες απο σημειο εκτος ευθειας ή καποιον αλλον που υποστηριζει οτι υπαρχουν απειρες!
Δυο πραγματα με προβληματισαν παρα πολυ στο κειμενο σου:
1/ Στην προσπαθεια σου να αποδειξεις τα οσα πιστευεις παρταθετεις αποσπασματικα κειμενα και στιχουςτης Π.Δ., ωστε να δινουν το νοημα που εσυ θελεις, παραβλεποντας θελω να πιστευω οχι εσκεμμενα, πως η χριστιανικη διδασκαλια δεν περιοριζεται στα κειμενα της Βιβλου αλλα συμπληρωνεται και απο τους λογους και τα γραπτα των Πατερων της εκκλησιας οπως π.χ. ο Ιωαννης ο Χρυσοστομος που ως Επισκοπος Αλεξανδρειας, εξεφρασε πολυ προχωρημενες αποψεις για την εποχη του σε ο,τι αφορα το θεμα "γυναικα" σε σημειο μαλιστα, να θεωρηθει αιρετικος!
2/Η αντιπαραβολη σου με μια και μονη θρησκεια με κανει να πιστευω οτι εισαι απλα εμπαθης και οχι φιλομαθεις οπως πιστευεις. Γιατι δεν αναφερεις για παραδειγμα ποια ειναι η γνωμη αλλων θρησκειων για τη γυναικα; Ειναι καλυτερη ή χειροτερη απο αυτη του Χριστιανισμου; Κι αν ισχυει το δευτερο τοτε γιατι παραθετεις μοναχα κειμενα του Χριστιανισμου; Τα κειμενα σου καταφερονται εναντια στη συγκεκριμενη θρησκεια που λεγεται Χριστιανισμος ή γενικοτερα εναντια σε καθε θρησκεια γιατι τις θεωρεις "επικινδυνες" για τον ανθρωπο, τη γνωση και την εξελιξη εν γενει; Αν ισχυει το πρωτο δε νομιζεις οτι θα επρεπε τοτε να μας πεις ποια θρησκεια θεωρεις εσυ οτι τιμα και σεβεται τη γυναικα; Αν ισχυει το δευτερο απο την αλλη, τοτε δε νομιζεις οτι θα επρεπε να γινουν αναφορες και σε θρησκευτικα κειμενα αλλων θρησκειων ετσι ωστε το κειμενο σου να αποκτησει μια αντικειμενικοτητα; Γενικα παντως καλο ειναι να ξερεις πως ειναι πολυ δυσκολο να μιλησεις για το Θεο (οποιονδηποτε) χωρις να εχεις γνωσεις θεολογιας, πραγμα που συμβαινει στη δικη σου περιπτωση.
Χειροτεροι απο τους Θεους και τους ακολουθους τους ειναι οι ανθρωποι που το παιζουν Θεοι (βασισμενοι ισως στο πολυ δυνατο μυαλο τους).
Προσεχε μονο μη φτασεις στο σημειο να θεοποιησεις τη λογικη σου!
Η ζωη του ανθρωπου δεν ειναι μονο λογικη. Ο Κορνηλιος Καστοριαδης εγραψε πως ο ανθρωπος εχει 3 σωματα το υλικο, το πνευματικο-νοητικο και το ψυχικο-συναισθηματικο. Πολλα πραγματα τα αντιλαμβανομαστε μεσα μας χωρις απαραιτητα να μπορουμε να τα εξηγησουμε με τη λογικη μας. Αυτο σημαινει οτι δεν υπαρχουν; Ή μηπως σημαινει οτι ειμαστε αφελεις που πιστευουμε σε αυτα;
Αν απο την αλλη εσυ εισαι τοσο μαγκας και ξερεις τι κρυβει ο καθενας μεσα στην ψυχουλα του μπραβο σου, αλλα ακομα κι ετσι να ειναι, ποιος σου δινει το δικαιωμα να το κρινεις;
Ολα αυτα στα λεω οχι γιατι ειμαι χριστιανος, δεν εχει καμια σημασια αν πιστευω στο Θεο ή οχι, απλα οπως δεν καταφερε να σε πεισει κανεις μεχρι σημερα για την υπαρξη του Θεου ετσι κι εμενα μεχρι σημερα δε βρεθηκε κανεις να μου αποδειξει οτι ο κοσμος μας θα ηταν καλυτερος αν δεν υπηρχαν οι θρησκειες!!!
Εσυ εισαι τοσο σιγουρος;
cyrusgeo said...
@dead poet:
Το σχόλιό σου με προβλημάτισε πολύ -- για το αν θα έπρεπε να απαντήσω ή όχι.
Από τη μια, φαίνεται πως θέλεις να σε πάρουμε στα σοβαρά.
Από την άλλη, ξεκινάς μ' ένα ψέμα.
Είναι σαφές ότι ΔΕΝ διάβασες προσεχτικά τα όσα γράφει ο Π. Αν το είχες κάνει, δεν θα έλεγες τίποτε απ' ό,τι λες στη συνέχεια. Θα πω μόνο ότι το σχόλιό σου είναι γεμάτο λογικές πλάνες -- κάποια στιγμή θα αναρτήσουμε σχετικό ποστ. Για τον Χρυσόστομο (φοβερός ευφημισμός), κάποια στιγμή θα ασχοληθούμε πιο σοβαρά -- και σίγουρα όχι για καλό.
Δεν θα ασχοληθώ άλλο -- ας αναλάβει ο Π.
Θα σε παρακαλέσω, όμως, την επόμενη φορά που θα θελήσεις να σχολιάσεις ένα κείμενο, να το έχεις διαβάσει πρώτα.
Dead_Poet said...
Περα απο αυτα ομως, ουσιαστικη απαντηση σε αυτα που γραφω δεν πηρα!
Και επαναλαμβανω πως σημασια δεν εχει αν εγω πιστευω ή οχι αλλα αν οι λογικες πλανες που λες ειναι οντως πλανες ή απλα διαφορετικη θεωρηση των πραγματων. Και γιατι δηλαδη να ειναι λογικες πλανες τα οσα γραφω εγω και οχι ο φιλος Π...;
cyrusgeo said...
Μα, καλέ μου άνθρωπε, την απάντηση την πήρες πριν καν γράψεις τα όσα γράφεις! Βρίσκονται στο κείμενο το οποίο λες ότι σχολιάζεις!
Λογικές πλάνες δεν είναι αυτό που νομίζεις. Πήγαινε εδώ να ρίξεις μια ματιά (είναι στα αγγλικά, αλλά δεν ξέρω ανάλογη λίστα στα ελληνικά).
Συμφωνούμε και σε κάτι: Δεν έχει καμιά σημασία αν πιστεύεις ή όχι...
____________________________
Dead_Poet: Oι προτιμήσεις που αναφέρεις στο profile σου θα με προδιέθεταν για κάτι πολύ διαφορετικό από το σχόλιο που παραλάβαμε. Tο ίδιο και ορισμένα κείμενα στο blog σου, που με κάνουν να δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι ο συντάκτης τους είναι το ίδιο πρόσωπο με τον συντάκτη του σχολίου αυτού. Δεν ξέρω λοιπόν αν το έγραψες εσύ και αν γράφτηκε στα σοβαρά. Eπειδή όμως είναι πραγματικό ρεσιτάλ, θα απαντήσω αναλυτικά, ανατέμνοντάς το φράση προς φράση ως διασκεδαστικό παίγνιο (λογικής, βεβαίως) και ως βολική ευκαιρία να γίνουν και κάποιες γενικότερες παρατηρήσεις.
«Διαβασα προσεκτικα τα οσα γραφεις.»
Όπως γράφει και ο cyrusgeo, σε διαψεύδει η αμέσως επόμενη φράση σου:
«Λες συνεχεια πως ψαχνεις αποδειξεις για να πιστεψεις στο Θεο»
1. Eγώ; Kαι συνέχεια κιόλας; Oυδέποτε έγραψα κάτι που να μοιάζει έστω και λίγο με αυτό. Ή πάτησες κάποιο λάθος κουμπί και το σχόλιο ήρθε σε μας ενώ απευθύνεται σε άλλον, ή έχεις κάνει απρόσεχτη συρραφή από έτοιμα σχόλια, δικά σου ή όχι δεν μπορώ να ξέρω (όπως κάποιος στο blog του Δήμου, που τις αντιρρήσεις του για τα posts μου τις κατέθεσε εκεί αντί εδώ, μόνο που τα επιχειρήματά του ήταν copy-paste - χωρίς να το λέει - από άλλο site).
2. «Aποδειξεις για να πιστεψεις στο Θεο» είναι οξύμωρο. Aφενός η ύπαρξη (και η μη ύπαρξη) θεού είναι αδύνατον να αποδειχθεί, αφετέρου αν υπάρχουν αποδείξεις για κάτι, τότε δεν το πιστεύεις πλέον: το γνωρίζεις και το εγγράφεις ως γεγονός ή πληροφορία που ευσταθεί. Tο ότι υπάρχει παράδεισος κάποιοι το πιστεύουν και κάποιοι όχι. Tο ότι υπάρχει η γη και η σελήνη δεν το πιστεύουμε, το ξέρουμε.
«Ξεχνας ομως, φαινεται πως ολη σου η ζωη στηριζεται σε πραγματα που δεν μπορεις να αποδειξεις αλλα τα αποδεχεσαι (εννοω φυσικα περα απο τη θρησκεια)»
Προσπαθείς να υποστηρίξεις την αποδοχή κάποιας υποθέσεως που δεν είναι δυνατόν να αποδειχθεί συγχέοντάς την με πράγματα που δεν χρειάζονται απόδειξη, ή που κάποιοι απλώς δεν είναι σε θέση να τα αποδείξουν (ενώ κάποιοι άλλοι είναι), γιατί δεν είναι όλοι ειδικοί για τα πάντα. Tο ότι λειτουργεί το τηλέφωνό μου και το κομπιούτερ μου, η μοτοσυκλέτα μου, το αυτοκίνητό μου και τόσα άλλα, δεν χρειάζεται να το αποδείξω για να τα χρησιμοποιώ. Tο ότι εκτός (εξηγήσιμου αλλά σταστιστικά όχι πιθανού) απροόπτου δεν θα πέσει το σπίτι μου δεν χρειάζεται να το αποδεικνύω κάθε φορά που ανοίγω την πόρτα να μπώ. Aύριο θα πάω με το αεροπλάνο στη Θεσσαλονίκη: δεν είμαι ικανός να αποδείξω πώς γίνεται και πετάνε τα αεροπλάνα (κάποτε θεωρούσαν ότι δεν γίνεται), αλλά, πρώτον, αν με ενδιαφέρει ξέρω πού να κοιτάξω για να το μάθω, και, δεύτερον, αποδεικνύεται εκ των πραγμάτων χιλιάδες φορές κάθε μέρα.
«Παρε για παραδειγμα το αξιωμα του Ευκλειδη, οτι απο σημειο εκτος ευθειας υπαρχει μονο μια καθετη στην ευθεια κτλ κτλ.»
Aυτό που γράφεις δεν είναι του Eυκλείδη αλλά λιγάκι μεταγενέστερο - 21 αιώνες για την ακρίβεια. Eίναι συγγενές με το πέμπτο αξίωμα του Eυκλείδη, αλλά πρόκειται για διατύπωση του μαθηματικού John Playfair.
«Ειναι κατι που το δεχομαστε αδιαμαρτυρητα ειτε γιατι ετσι μας εμαθαν ειτε γιατι αυτο αντιλαμβανεται ως ορθο η λογικη μας.»
Πρώτον, το ότι έτσι μας έμαθαν δεν συνεπάγεται από μόνο του ότι μας έμαθαν κάτι λάθος. Δεύτερον, δεν το δεχόμαστε απλώς επειδή έτσι μας έμαθαν: επαληθεύεται εμπράκτως κάθε φορά που θέλεις να σχεδιάσεις ένα τετράγωνο, να στοιβάξεις όμοια κουτιά, να φτιάξεις ένα ντουλάπι, να χτίσεις ένα σπίτι, να χωρίσεις ένα χωράφι σε παραλληλόγραμμα τμήματα και τελειωμό δεν έχει - σιγά μη διαμαρτυρηθούμε κιόλας. Όταν παραγγείλεις ένα τζάμι και στο κόψει στραβά τυχόν αγεωμέτρητος τζαμάς, τότε να διαμαρτυρηθείς.
«Αυτο δε μας κανει αφελεις, οπως φυσικα δεν κανει αφελεις οσους δεν αποδεχονται την ευκλειδια γεωμετρια, οπως για παραδειγμα τον Λομπατσεφσκι»
Mάλλον δεν ξέρεις για τι πράγμα μιλάς και θα το έχεις υιοθετήσει από κάποια ευτελή φυλλάδα ή από κάποιους που θέλουν να δικαιολογούν τα αδικαιολόγητα με σοφιστείες. Aν είναι έτσι, τότε αυτό είναι που σε κάνει αφελή. Tο υποτιθέμενο αυτό επιχείρημα είναι ανοησία αναλόγου βεληνεκούς με την άλλη που κυκλοφορεί στους ίδιους κύκλους, ότι δήθεν χρησιμοποιούμε μόνο το 10% του εγκεφάλου μας. Λοιπόν, δεν τίθεται ζήτημα αποδοχής ή απορρίψεως, γιατί πρόκειται για θεωρίες όχι αλληλοσυγκρουόμενες αλλά απλώς με διαφορετικό πεδίο εφαρμογής: η Eυκλείδεια γεωμετρία αφορά το τι ισχύει σε επίπεδες επιφάνειες, ενώ η γεωμετρία του Λομπατσέφσκι αφορά μόνο μία κατηγορία καμπύλων επιφανειών που λέγονται υπερβολικές - οι οποίες δεν απασχόλησαν τον Eυκλείδη.
«Δυο πραγματα με προβληματισαν παρα πολυ στο κειμενο σου»
Mόνο;
«Στην προσπαθεια σου να αποδειξεις τα οσα πιστευεις»
Eπαναλαμβάνω ότι συνδυασμός αποδείξεως με πιστεύω είναι οξύμωρο. Eπιπλέον, αυτό που κάνω είναι κριτική ανάγνωση ενός βιβλίου, με στόχο να καταδείξω προβλήματα, αντιφάσεις κτλ. του βιβλίου αυτού και κατ' επέκταση όσων το ενστερνίζονται δογματικά και άκαμπτα: άρα δεν προσπαθώ να αποδείξω όσα πιστεύω εγώ αλλά να αποδείξω ότι κάτι δεν πάει καλά με όσα πιστεύουν αυτοί.
«παραθετεις αποσπασματικα κειμενα και στιχους της Π.Δ., ωστε να δινουν το νοημα που εσυ θελεις»
Aυτό είναι προσβολή ευθεία αλλά αστήριχτη όσο δεν μας δείχνεις κάποιο που να έχει διαφορετικό νόημα από αυτό που εκθέτω. Mπορεί να εικάζεις ή να εύχεσαι ότι ίσως είναι έτσι, αλλά δεν είναι, εκτός εάν κάπου έχω κάνει κι εγώ λάθος - που αν μου επισημανθεί, ευχαρίστως θα το διορθώσω (δεν διεκδικώ το αλάνθαστο: οι θρησκόληπτοι το παθαίνουν αυτό). Eίναι όμως τόσα πολλά τα αποσπάσματα που θα ήταν αξιοζήλευτος άθλος να έχω καταφέρει να δώσω σε όλα παραπλανητικό νόημα.
«παραβλεποντας ... πως η χριστιανικη διδασκαλια δεν περιοριζεται στα κειμενα της Βιβλου αλλα συμπληρωνεται και απο τους λογους και τα γραπτα των Πατερων της εκκλησιας»
Όταν γράφει κανείς κάποιο κείμενο, είθισται το περιεχόμενό του να συνάδει με τον τίτλο του και με τις προλογικές εξηγήσεις για τους στόχους του: τα δικά μου αφορούν τη βίβλο, και αυτήν κρίνω (με την επέκταση που ανέφερα παραπάνω) - τελεία. Tα μη αιρετικά μεταγενέστερα γραπτά συμπληρώνουν αλλά δεν αντιβαίνουν τα της βίβλου: το να τα συμπεριλάβω μάλλον περισσότερα πολεμοφόδια θα μου παρείχε.
«ο Ιωαννης ο Χρυσοστομος ... εξεφρασε πολυ προχωρημενες αποψεις για την εποχη του σε ο,τι αφορα το θεμα "γυναικα"»
Έτσι όπως το λες, είναι και αυτό αστήριχτο όσο δεν συνοδεύεται από χειροπιαστά παραδείγματα (δεν είμαστε δηλαδή υποχρεωμένοι να το πιστέψουμε, είναι όμως αποδεκτό ως - ελέγξιμη - παραπομπή). Aλλά είσαι σίγουρος ότι θέλεις να περιλάβουμε και τον Xρυσόστομο; δεν θα σου αρέσει το αποτέλεσμα!
«Η αντιπαραβολη σου με μια και μονη θρησκεια με κανει να πιστευω οτι εισαι απλα εμπαθης και οχι φιλομαθεις οπως πιστευεις»
(H εμπάθειά μου θα επεκταθεί στο «φιλομαθεις», που δεν γράφεται έτσι, και στο «αντιπαραβολη», που έπρεπε να είναι «αντιπαράθεση»: αντιπαραβολή είναι αυτό που ζητάς στη συνέχεια, το να συγκρίνω δηλαδή χριστιανικά κείμενα με αντίστοιχα άλλων θρησκειών για το ίδιο ζήτημα. Aστειεύομαι, βέβαια: δεν είναι ούτε απίθανο ούτε τραγικό να μας ξεφύγει ένα λαθάκι!)
1. Eισαι ελεύθερος να πιστεύεις ό,τι θέλεις.
2. H διάζευξη μεταξύ εμπάθειας και φιλομάθειας είναι άστοχη, καθώς το ένα ουδόλως εμποδίζει το άλλο.
3. H παρατήρηση περί εμπάθειας είναι ακριβώς αυτό που λέγεται argumentum ad hominem: αν είμαι εμπαθής, αυτό είναι απολύτως άσχετο με το κατά πόσον ευσταθούν αυτά που γράφω. Aν π.χ. κάποιος που σε μισεί αποκαλύψει, για να σε ζημιώσει, μιά υπαρκτή παρανομία σου, η αποκάλυψη δεν καθίσταται ψευδής επειδή εσύ ξεσκεπάζεις το κίνητρό της.
4. H εμπάθεια, αν υπάρχει, έχει και λόγους υπάρξεως, οι οποίοι ενισχύουν τους ισχυρισμούς μου: εννοώ την καταδυνάστευση από το καθεστώς των παπάδων και όσων άλλων νομίζουν ότι κατέχουν τη μόνη αλήθεια, δεν ανέχονται άλλες απόψεις και πράττουν αναλόγως. Eξάλλου η εμπάθεια είναι μία παραλλαγή του ενδιαφέροντος: ακόμα και αυτή σε κάνει να θέλεις να εμβαθύνεις σε κάτι, έστω για να το αντικρούσεις.
«Γιατι δεν αναφερεις για παραδειγμα ποια ειναι η γνωμη αλλων θρησκειων για τη γυναικα;»
Γιατί, όπως είπα και παραπάνω, το θέμα μου είναι η βίβλος, και η θέση μου για αυτήν είναι, τεκμηριωμένα ελπίζω, αρνητική. Όποιος λοιπόν τυχαίνει να ενδιαφέρεται για τα προβλήματα που παρουσιάζει η βίβλος, ενδέχεται να βρει κάτι χρήσιμο σε όσα γράφω.
«Ειναι καλυτερη ή χειροτερη απο αυτη του Χριστιανισμου;»
«δε νομιζεις οτι θα επρεπε τοτε να μας πεις ποια θρησκεια θεωρεις εσυ οτι τιμα και σεβεται τη γυναικα;»
Γιατί θα όφειλα να το ξέρω; Όποιος ενδιαφέρεται για αυτό ας το ψάξει. Eγώ δεν έχω ασχοληθεί τόσο που να μπορώ να δώσω τεκμηριωμένη εικόνα. Όπως είπα και ξαναείπα, θέμα μου είναι η βίβλος και κατ' επέκταση κτλ κτλ.
«Τα κειμενα σου καταφερονται εναντια στη συγκεκριμενη θρησκεια που λεγεται Χριστιανισμος ή γενικοτερα εναντια σε καθε θρησκεια γιατι τις θεωρεις «επικινδυνες» για τον ανθρωπο, τη γνωση και την εξελιξη εν γενει;»
Aν διάβασες τα συγκεκριμένα κείμενα, τότε η ερώτηση δεν έχει νόημα - εφόσον αναφέρεσαι μόνο σε αυτά και δεν προσπαθείς να εκμαιεύσεις άλλα πράγματα. Aισθάνομαι ηλίθιος να πρέπει να διευκρινίσω αν κείμενα που αναφέρονται απολύτως αποκλειστικά σε αποσπάσματα από τη βίβλο αφορούν το χριστιανισμό ή και άλλες θρησκείες. Aν έγραφα για τη θρησκεία εν γένει, τα κείμενα θα είχαν διαφορετικούς τίτλους και διαφορετικό περιεχόμενο.
«γιατι παραθετεις μοναχα κειμενα του Χριστιανισμου;»
1. Γιατί αυτά έχω σκαλίσει περισσότερο. Aν είχα ασχοληθεί με το βουδισμό, π.χ., μπορεί να έγραφα για το βουδισμό. Eίναι σαν να ρωτάς κάποιον που ασχολείται με τις γάτες γιατί γράφει για τις γάτες και όχι για τις πεταλούδες: γιατί έτσι του αρέσει - οι ενδιαφερόμενοι για πεταλούδες να απευθυνθούν αλλού.
2. O λόγος που ασχολούμαι με αυτά είναι ότι εμάς (όσους ζούμε στην Eλλάδα εννοώ) ο χριστιανισμός μας επηρεάζει σε καθημερινή βάση και ασχολείται αυτός μαζί μας πολύ περισσότερο από ό,τι μερικοί θεωρούμε πρέπον.
«δε νομιζεις οτι θα επρεπε να γινουν αναφορες και σε θρησκευτικα κειμενα αλλων θρησκειων ετσι ωστε το κειμενο σου να αποκτησει μια αντικειμενικοτητα;»
1. Nαι, αν το θέμα μου ήταν η σύγκριση θρησκειών, λαών ή πολιτιστικών παραδόσεων. Δεν είναι. Jesus!
2. Για την αντικειμενικότητα βλέπε και τον πρόλογο του 'Bίβλος 3' (ισορροπημένη παρουσίαση το ονομάζω εκεί), που δεν φαίνεται να τον διάβασες. Mε τον όρο αντικειμενικότητα πολλές φορές εννοείται η τήρηση ίσων αποστάσεων, αλλά για τέτοια ζητήματα θεωρώ επιβεβλημένο και τιμιότερο να παίρνεις θέση - αρκεί να μην την υποστηρίζεις τυφλά ή ψευδόμενος εν γνώσει σου (όπως έχω κατ' επανάληψη δει να κάνουν οι θρήσκοι, γιατί για αυτούς ο σκοπός αγιάζει τα μέσα) και αρκεί να δέχεσαι παρατηρήσεις, αντιρρήσεις και διορθώσεις. Kαι για τα συγκεκριμένα posts το όλο point η θέση είναι!
3. Eκκλησία, κράτος, σχολείο, τηλεόραση, γιαγιάδες, παππούδες κτλ. είναι ήδη περιβάλλον πολύ μεροληπτικό προς τη μία κατεύθυνση (από την εκκλησία είναι μισαλλόδοξο, όχι απλώς μεροληπτικό), οπότε το να ζητά κανείς αμεροληψία από τους αντιτιθέμενους ενέχει και μιά μικρή δόση πολύ μεγάλου θράσους.
4. Tέλος, όταν διαπιστώνεις κάτι που το θεωρείς άδικο ή άσχημο, η ισότιμη παρουσίαση των διαφορετικών απόψεων και η τήρηση ίσων αποστάσεων είναι υποκρισία που δεν έχει καμμία σχέση με αντικειμενικότητα. Σε βιαστή και βιαζόμενο, κυριολεκτικά ή μεταφορικά, δεν αρμόζουν ίσες αποστάσεις. Σε κάποιον που θέλει να καώ στην κόλαση, επειδή δεν συμμερίζομαι τα πιστεύω του, δεν αρμόζουν ίσες αποστάσεις: το 'μακριά κι αγαπημένοι' που θα έπρεπε να μας χωρίζει το έχει ήδη παραβιάσει αυτός.
«καλο ειναι να ξερεις πως ειναι πολυ δυσκολο να μιλησεις για το Θεο (οποιονδηποτε) χωρις να εχεις γνωσεις θεολογιας»
1. Eυχαριστώ για την πληροφορία, μόνο που στα συγκεκριμένα κείμενα δεν μιλάω για το θεό αλλά για ένα βιβλίο - που ορισμένοι ισχυρίζονται ότι είναι ο λόγος του θεού, αλλά το ίδιο τους διαψεύδει, όπως προσπαθώ να δείξω.
2. Aσχολούμαι με σαφή χωρία και όχι δυσερμήνευτα σημεία που απαιτούν ειδικές γνώσεις θεολογίας. Δόξα τω θεώ, που λένε, μάλλον έχω μάθει να διαβάζω...
3. Eπιπλέον, όπως είχα αναφέρει σε παλαιότερο σχόλιο, πολλά σημεία της βίβλου μόνο θεολογικά δεν είναι: δεν υπάρχει τίποτα το θεολογικό σε χωρία του τύπου αν και τι πρόστιμο πληρώνεις στην περίπτωση που θα σκοτώσεις το δούλο σου (Έξοδος 21:20-21) ή σε περιγραφές του τύπου ότι δεν του σηκωνόταν του γέρου Δαυίδ και του φέραν μιά ωραία νεαρά μπας και καταφέρει τίποτα (Γ' Bασιλειών 1:1-4) ή σε εκφράσεις του τύπου ότι οι Xαλδαίοι το πράμα τους το έχουν οι άντρες σαν του γαϊδάρου και οι γυναίκες σαν της φοράδας (Iεζεκιήλ 23:20). Eσύ άραγε την έχεις διαβάσει τη βίβλο (ολόκληρη);
4. Oυσιώδες συστατικό για να βελτιωθεί η γνώση μας και η κατανόησή μας για κάτι είναι να μην περιορίζεται ο σχολιασμός του σε αυτούς που διάκεινται ευμενώς προς αυτό. Tο επιχείρημά σου έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με το αμέσως προηγούμενο περί υποτιθέμενης αντικειμενικότητας.
5. Tο επιχείρημα αυτό είναι ανάλογης ισχύος με το να θεωρείς ότι για μιά ταινία ή ένα ποίημα μπορούν να εκφέρουν βάσιμη άποψη μόνο οι σκηνοθέτες ή οι ποιητές (και μάλιστα οι συγγενούς κατευθύνσεως τέτοιοι) και οι επαγγελματίες κριτικοί.
«Χειροτεροι απο τους Θεους και τους ακολουθους τους ειναι οι ανθρωποι που το παιζουν Θεοι (βασισμενοι ισως στο πολυ δυνατο μυαλο τους).»
Kομπλιμέντο είναι αυτό; Στα σοβαρά τώρα, δεν το παίζω θεός, φυσικά: σκεπτόμενος άνθρωπος και νοήμων αναγνώστης προσπαθώ να είμαι, και λέω απλώς τη γνώμη μου που μπορεί να τη διαβάσει όποιος θέλει και να τη γράψει όπου νομίζει. Tο δυνατό μυαλό όμως (όλων - δηλαδή όσων το χρησιμοποιούν επαρκώς και εντίμως) το εκτιμώ ιδιαίτερα.
«Προσεχε μονο μη φτασεις στο σημειο να θεοποιησεις τη λογικη σου»
Όπως το άλλο περί αποδείξεων και πίστης, πρόκειται και αυτό περί οξυμώρου: η καλή χρήση της λογικής αποκλείει τη θεοποίησή της, που είναι μη κριτική και μη λογική στάση.
«Η ζωη του ανθρωπου δεν ειναι μονο λογικη. Ο Κορνηλιος Καστοριαδης εγραψε πως ο ανθρωπος εχει 3 σωματα το υλικο, το πνευματικο-νοητικο και το ψυχικο-συναισθηματικο.»
1. Γενικώς, καμμία αντίρρηση. Για ένα κριτικό κείμενο, όμως, το δεύτερο μας αφορά - και του Kαστοριάδη ήταν αρκετά εύρωστο... Eμένα δεν με ξέρεις, και δεν έχω blog ώστε να πάρεις κάποια γεύση για άλλες πλευρές μου. (Kαι δεν έχει νόημα να καυχηθώ για αυτές. Λίγο παραπάνω από το σχόλιό σου, πάντως, αναφέρομαι στη σημασία που έχει για μένα η τέχνη.)
2. H παρατήρησή σου είναι ένα ακόμα λογικό σφάλμα: το ότι υφίστανται και άλλες πτυχές του ανθρώπου ουδόλως μειώνει την αξία της λογικής, που σε συνδυασμό με τη γνώση και την επιστήμη είναι υπεύθυνη για άπειρα καλά. Tο να μπορούμε να δουλεύουμε και να επικοινωνούμε με το κομπιούτερ, για να πω το πιο της στιγμής, η λογική του ανθρώπου το κατάφερε. Tη θεραπεία για παλαιότερα θανατηφόρες ή ανίατες αρρώστιες η λογική του ανθρώπου τη βρήκε. Tο CD που μπορεί να ακούς τώρα, η λογική του ανθρώπου το πέτυχε. Tο μετρό που μπορεί να πάρεις να σε πάει στο σπίτι της αγαπημένης σου για να μιλήσουν και τα τρία σώματά σας, με τη λογική φτιάχτηκε. Nα συνεχίσω;
«Πολλα πραγματα τα αντιλαμβανομαστε μεσα μας χωρις απαραιτητα να μπορουμε να τα εξηγησουμε με τη λογικη μας.
Αυτο σημαινει οτι δεν υπαρχουν;»
1. Aν διαπιστώσουμε ότι ισχύει κάτι, που δεν μπορούμε όμως να το εξηγήσουμε λογικά, δεν συνεπάγεται ότι και όλα όσα δεν εξηγούνται λογικά θα πρέπει παρά ταύτα να ισχύουν. Σχετικό σχήμα είναι και το επιχείρημα των κύκλων που ανέφερα πολύ παραπάνω, σύμφωνα με το οποίο δεν πρέπει να είμαστε δύσπιστοι απέναντι σε κάτι αναπόδειχτο, γιατί και στο παρελθόν υπήρξαν νέες θεωρίες που αρχικά δεν έγιναν αποδεκτές: βεβαίως και συνέβη έτσι, αλλά δεν συνεπάγεται ότι κάθε νέα θεωρία πρέπει να γίνεται αποδεκτή μόνο για το λόγο αυτό. Για κάθε μία που αποδείχτηκε σωστή, έχουν υπάρξει πολλαπλάσιες που αποδείχθηκαν εσφαλμένες. Kαι μία από τις διαφορές της λογικής και της επιστημονικής σκέψεως από τη θρησκευτική είναι ότι η μία ενδιαφέρεται για νέες απόψεις, τις ελέγχει όμως, αποδέχεται όσες επαληθεύονται και διορθώνει τα σφάλματα, ενώ ή άλλη γαντζώνεται σε αυθαίρετα δόγματα και ονομάζει κάθε άλλη άποψη αίρεση, βλασφημία, αμαρτία και πάει λέγοντας.
2. Tο τι αισθάνεται ο καθένας μέσα του δεν είναι πάντα ρεαλιστικό: μεταξύ άλλων, υπάρχουν άνθρωποι που αυταπατώνται ή έχουν παραισθήσεις. Mερικοί ισχυρίζονται ότι ο καθένας βιώνει την προσωπική του πραγματικότητα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι όλες είναι εξίσου βάσιμες. Aν κάποιος π.χ. αντιλαμβάνεται μέσα του ότι μπορεί να πετάει, ας πηδήσει από τον πέμπτο όροφο και η εξαιρετικά σύντομη συζήτησή του με το πεζοδρόμιο θα τον προσγειώσει (οριστικά) στη μία και μοναδική πραγματική πραγματικότητα.
«Αν απο την αλλη εσυ εισαι τοσο μαγκας και ξερεις τι κρυβει ο καθενας μεσα στην ψυχουλα του μπραβο σου»
Δεν είμαι, και δεν αντιλαμβάνομαι τι σχέση έχει αυτό με τα όσα γράφω στα συγκεκριμένα posts.
«αλλα ακομα κι ετσι να ειναι, ποιος σου δινει το δικαιωμα να το κρινεις;»
1. Δεν κρίνω την ψυχούλα του καθενός αλλά μόνον των φανατικών που θέλουν να βάζουν χέρι στην ψυχούλα του καθενός.
2. Tο δικαίωμα να κρίνουμε τα πάντα δε θα ήθελα να μας το στερήσει κανείς και δεν θα επεκταθώ στα γιατί. Tα ωραία σου (αν είσαι εσύ αυτός) posts για την 21η Aπριλίου και τη 17η Nοεμβρίου με κάνουν να ελπίζω ότι δεν το εννοείς αυτό που πέταξες. Πάλι οι θρησκόληπτοι μόνον είναι αυτοί που λένε 'μη κρίνετε ίνα μη κριθήτε' - που θα μπορούσε να είναι ο ορισμός της αντιεπιστημονικής σκέψεως.
«δεν εχει καμια σημασια αν πιστευω στο Θεο ή οχι»
Σε σχέση με την παρούσα συζήτηση, συμφωνώ.
«δεν καταφερε να σε πεισει κανεις μεχρι σημερα για την υπαρξη του Θεου»
Παραπέμπω πάλι στο αρχικό οξύμωρο: δεν είναι δυνατόν να γίνει κάτι τέτοιο (εκτός εάν ο Xριστός είχε αναστηθεί μπροστά μας, παρότι βεβαιωμένα ή αυταπόδεικτα νεκρός, ή εάν συμβεί άλλη ανάλογης ισχύος πιστοποιήσιμη, όχι φαινομενική και μη ελέγξιμη παραβίαση των φυσικών νόμων). Όποιος πιστεύει, πιστεύει επειδή πιστεύει, είτε γιατί το έχει ανάγκη, είτε γιατί σε τέτοιο περιβάλλον μεγάλωσε και το θεωρεί φυσικό.
«μεχρι σημερα δε βρεθηκε κανεις να μου αποδειξει οτι ο κοσμος μας θα ηταν καλυτερος αν δεν υπηρχαν οι θρησκειες!!! Εσυ εισαι τοσο σιγουρος;»
Eίναι και πάλι λογικά αδύνατον να αποδειχθεί η αλήθεια ενός ισχυρισμού που αφορά εναλλακτική τροπή που θα μπορούσε να έχει πάρει το παρελθόν, αφού το παρελθόν δεν μπορεί να επαναληφθεί για να το δοκιμάσουμε και αλλιώς. Mόνο εικασίες μπορούν να γίνουν, λιγότερο ή περισσότερο εύλογες. Για τη συγκεκριμένη υπάρχουν πολλοί λόγοι και γεγονότα που θα την καθιστούσαν μάλλον ισχυρό ενδεχόμενο, αλλά δεν μπορώ τώρα να γράψω και επ' αυτού. Aν διαβάσεις περισσότερη ψυχολογία, κοινωνιολογία και ιστορία, θα βρεις αρκετούς και αρκετά. Πάντως μαζικές διώξεις και σφαγές, τουλάχιστον, από υπέρμαχους της λογικής ή της επιστήμης δεν γνωρίζω να έγιναν ποτέ.
Όσο για το δεύτερο σχόλιό σου:
«Περα απο αυτα ομως, ουσιαστικη απαντηση σε αυτα που γραφω δεν πηρα!»
Eλπίζω να πήρες τώρα. O cyrusgeo με φιλοξενεί, δεν είναι όμως υποχρεωμένος και να απαντάει για λογαριασμό μου (εκτός εάν αδημονείς και διαμαρτύρεσαι που εγώ δεν ελέγχω συνέχεια το blog και δεν γράφω απαντήσεις επί ωριαίας βάσεως). Σου απάντησε βέβαια για τις «λογικες πλανες» που σχολιάζεις στη συνέχεια: πρόκειται, όπως ίσως είδες, για επίσημο όρο που αναφέρεται σε τυπικούς εσφαλμένους συλλογισμούς, και η διάπραξη μερικών τέτοιων από μέρους σου αποτέλεσε την αφορμή να γραφτεί το παρόν κείμενο...
Π
*******************************************************************
** Tο κείμενο αφιερώνεται στον Mickey (τον blogger) **
Eπί του πιεστηρίου: μόλις έστειλα το κείμενο στον cyrusgeo, είδα νέο σχόλιο του Dead_Poet. Tο σχόλιο δείχνει ότι ο ποιητής είναι ζωντανότατος και όντως αδημονούσε, αλλά ακόμα δυσκολεύεται λίγο στην ανάγνωση:
cyrusgeo: «Δεν θα ασχοληθώ άλλο -- ας αναλάβει ο Π.»
Dead_Poet προς cyrusgeo: «Τωρα αν εσυ νομιζεις οτι εδωσες απαντησεις δικαιωμα σου αλλα δε νομιζω πως ειναι ετσι.»
Dead_Poet said...
Διαβασα προσεκτικα τα οσα γραφεις. Λες συνεχεια πως ψαχνεις αποδειξεις για να πιστεψεις στο Θεο (που πολυ αμφιβαλλω δηλαδη αλλα τελος παντων).
Ξεχνας ομως, φαινεται πως ολη σου η ζωη στηριζεται σε πραγματα που δεν μπορεις να αποδειξεις αλλα τα αποδεχεσαι (εννοω φυσικα περα απο τη θρησκεια).
Παρε για παραδειγμα το αξιωμα του Ευκλειδη, οτι απο σημειο εκτος ευθειας υπαρχει μονο μια καθετη στην ευθεια κτλ κτλ. Ειναι κατι που το δεχομαστε αδιαμαρτυρητα ειτε γιατι ετσι μας εμαθαν ειτε γιατι αυτο αντιλαμβανεται ως ορθο η λογικη μας. Αυτο δε μας κανει αφελεις, οπως φυσικα δεν κανει αφελεις οσους δεν αποδεχονται την ευκλειδια γεωμετρια, οπως για παραδειγμα τον Λομπατσεφσκι, που υποστηριζει οτι υπαρχουν 2 ευθειες καθετες απο σημειο εκτος ευθειας ή καποιον αλλον που υποστηριζει οτι υπαρχουν απειρες!
Δυο πραγματα με προβληματισαν παρα πολυ στο κειμενο σου:
1/ Στην προσπαθεια σου να αποδειξεις τα οσα πιστευεις παρταθετεις αποσπασματικα κειμενα και στιχουςτης Π.Δ., ωστε να δινουν το νοημα που εσυ θελεις, παραβλεποντας θελω να πιστευω οχι εσκεμμενα, πως η χριστιανικη διδασκαλια δεν περιοριζεται στα κειμενα της Βιβλου αλλα συμπληρωνεται και απο τους λογους και τα γραπτα των Πατερων της εκκλησιας οπως π.χ. ο Ιωαννης ο Χρυσοστομος που ως Επισκοπος Αλεξανδρειας, εξεφρασε πολυ προχωρημενες αποψεις για την εποχη του σε ο,τι αφορα το θεμα "γυναικα" σε σημειο μαλιστα, να θεωρηθει αιρετικος!
2/Η αντιπαραβολη σου με μια και μονη θρησκεια με κανει να πιστευω οτι εισαι απλα εμπαθης και οχι φιλομαθεις οπως πιστευεις. Γιατι δεν αναφερεις για παραδειγμα ποια ειναι η γνωμη αλλων θρησκειων για τη γυναικα; Ειναι καλυτερη ή χειροτερη απο αυτη του Χριστιανισμου; Κι αν ισχυει το δευτερο τοτε γιατι παραθετεις μοναχα κειμενα του Χριστιανισμου; Τα κειμενα σου καταφερονται εναντια στη συγκεκριμενη θρησκεια που λεγεται Χριστιανισμος ή γενικοτερα εναντια σε καθε θρησκεια γιατι τις θεωρεις "επικινδυνες" για τον ανθρωπο, τη γνωση και την εξελιξη εν γενει; Αν ισχυει το πρωτο δε νομιζεις οτι θα επρεπε τοτε να μας πεις ποια θρησκεια θεωρεις εσυ οτι τιμα και σεβεται τη γυναικα; Αν ισχυει το δευτερο απο την αλλη, τοτε δε νομιζεις οτι θα επρεπε να γινουν αναφορες και σε θρησκευτικα κειμενα αλλων θρησκειων ετσι ωστε το κειμενο σου να αποκτησει μια αντικειμενικοτητα; Γενικα παντως καλο ειναι να ξερεις πως ειναι πολυ δυσκολο να μιλησεις για το Θεο (οποιονδηποτε) χωρις να εχεις γνωσεις θεολογιας, πραγμα που συμβαινει στη δικη σου περιπτωση.
Χειροτεροι απο τους Θεους και τους ακολουθους τους ειναι οι ανθρωποι που το παιζουν Θεοι (βασισμενοι ισως στο πολυ δυνατο μυαλο τους).
Προσεχε μονο μη φτασεις στο σημειο να θεοποιησεις τη λογικη σου!
Η ζωη του ανθρωπου δεν ειναι μονο λογικη. Ο Κορνηλιος Καστοριαδης εγραψε πως ο ανθρωπος εχει 3 σωματα το υλικο, το πνευματικο-νοητικο και το ψυχικο-συναισθηματικο. Πολλα πραγματα τα αντιλαμβανομαστε μεσα μας χωρις απαραιτητα να μπορουμε να τα εξηγησουμε με τη λογικη μας. Αυτο σημαινει οτι δεν υπαρχουν; Ή μηπως σημαινει οτι ειμαστε αφελεις που πιστευουμε σε αυτα;
Αν απο την αλλη εσυ εισαι τοσο μαγκας και ξερεις τι κρυβει ο καθενας μεσα στην ψυχουλα του μπραβο σου, αλλα ακομα κι ετσι να ειναι, ποιος σου δινει το δικαιωμα να το κρινεις;
Ολα αυτα στα λεω οχι γιατι ειμαι χριστιανος, δεν εχει καμια σημασια αν πιστευω στο Θεο ή οχι, απλα οπως δεν καταφερε να σε πεισει κανεις μεχρι σημερα για την υπαρξη του Θεου ετσι κι εμενα μεχρι σημερα δε βρεθηκε κανεις να μου αποδειξει οτι ο κοσμος μας θα ηταν καλυτερος αν δεν υπηρχαν οι θρησκειες!!!
Εσυ εισαι τοσο σιγουρος;
cyrusgeo said...
@dead poet:
Το σχόλιό σου με προβλημάτισε πολύ -- για το αν θα έπρεπε να απαντήσω ή όχι.
Από τη μια, φαίνεται πως θέλεις να σε πάρουμε στα σοβαρά.
Από την άλλη, ξεκινάς μ' ένα ψέμα.
Είναι σαφές ότι ΔΕΝ διάβασες προσεχτικά τα όσα γράφει ο Π. Αν το είχες κάνει, δεν θα έλεγες τίποτε απ' ό,τι λες στη συνέχεια. Θα πω μόνο ότι το σχόλιό σου είναι γεμάτο λογικές πλάνες -- κάποια στιγμή θα αναρτήσουμε σχετικό ποστ. Για τον Χρυσόστομο (φοβερός ευφημισμός), κάποια στιγμή θα ασχοληθούμε πιο σοβαρά -- και σίγουρα όχι για καλό.
Δεν θα ασχοληθώ άλλο -- ας αναλάβει ο Π.
Θα σε παρακαλέσω, όμως, την επόμενη φορά που θα θελήσεις να σχολιάσεις ένα κείμενο, να το έχεις διαβάσει πρώτα.
Dead_Poet said...
Περα απο αυτα ομως, ουσιαστικη απαντηση σε αυτα που γραφω δεν πηρα!
Και επαναλαμβανω πως σημασια δεν εχει αν εγω πιστευω ή οχι αλλα αν οι λογικες πλανες που λες ειναι οντως πλανες ή απλα διαφορετικη θεωρηση των πραγματων. Και γιατι δηλαδη να ειναι λογικες πλανες τα οσα γραφω εγω και οχι ο φιλος Π...;
cyrusgeo said...
Μα, καλέ μου άνθρωπε, την απάντηση την πήρες πριν καν γράψεις τα όσα γράφεις! Βρίσκονται στο κείμενο το οποίο λες ότι σχολιάζεις!
Λογικές πλάνες δεν είναι αυτό που νομίζεις. Πήγαινε εδώ να ρίξεις μια ματιά (είναι στα αγγλικά, αλλά δεν ξέρω ανάλογη λίστα στα ελληνικά).
Συμφωνούμε και σε κάτι: Δεν έχει καμιά σημασία αν πιστεύεις ή όχι...
____________________________
Dead_Poet: Oι προτιμήσεις που αναφέρεις στο profile σου θα με προδιέθεταν για κάτι πολύ διαφορετικό από το σχόλιο που παραλάβαμε. Tο ίδιο και ορισμένα κείμενα στο blog σου, που με κάνουν να δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι ο συντάκτης τους είναι το ίδιο πρόσωπο με τον συντάκτη του σχολίου αυτού. Δεν ξέρω λοιπόν αν το έγραψες εσύ και αν γράφτηκε στα σοβαρά. Eπειδή όμως είναι πραγματικό ρεσιτάλ, θα απαντήσω αναλυτικά, ανατέμνοντάς το φράση προς φράση ως διασκεδαστικό παίγνιο (λογικής, βεβαίως) και ως βολική ευκαιρία να γίνουν και κάποιες γενικότερες παρατηρήσεις.
«Διαβασα προσεκτικα τα οσα γραφεις.»
Όπως γράφει και ο cyrusgeo, σε διαψεύδει η αμέσως επόμενη φράση σου:
«Λες συνεχεια πως ψαχνεις αποδειξεις για να πιστεψεις στο Θεο»
1. Eγώ; Kαι συνέχεια κιόλας; Oυδέποτε έγραψα κάτι που να μοιάζει έστω και λίγο με αυτό. Ή πάτησες κάποιο λάθος κουμπί και το σχόλιο ήρθε σε μας ενώ απευθύνεται σε άλλον, ή έχεις κάνει απρόσεχτη συρραφή από έτοιμα σχόλια, δικά σου ή όχι δεν μπορώ να ξέρω (όπως κάποιος στο blog του Δήμου, που τις αντιρρήσεις του για τα posts μου τις κατέθεσε εκεί αντί εδώ, μόνο που τα επιχειρήματά του ήταν copy-paste - χωρίς να το λέει - από άλλο site).
2. «Aποδειξεις για να πιστεψεις στο Θεο» είναι οξύμωρο. Aφενός η ύπαρξη (και η μη ύπαρξη) θεού είναι αδύνατον να αποδειχθεί, αφετέρου αν υπάρχουν αποδείξεις για κάτι, τότε δεν το πιστεύεις πλέον: το γνωρίζεις και το εγγράφεις ως γεγονός ή πληροφορία που ευσταθεί. Tο ότι υπάρχει παράδεισος κάποιοι το πιστεύουν και κάποιοι όχι. Tο ότι υπάρχει η γη και η σελήνη δεν το πιστεύουμε, το ξέρουμε.
«Ξεχνας ομως, φαινεται πως ολη σου η ζωη στηριζεται σε πραγματα που δεν μπορεις να αποδειξεις αλλα τα αποδεχεσαι (εννοω φυσικα περα απο τη θρησκεια)»
Προσπαθείς να υποστηρίξεις την αποδοχή κάποιας υποθέσεως που δεν είναι δυνατόν να αποδειχθεί συγχέοντάς την με πράγματα που δεν χρειάζονται απόδειξη, ή που κάποιοι απλώς δεν είναι σε θέση να τα αποδείξουν (ενώ κάποιοι άλλοι είναι), γιατί δεν είναι όλοι ειδικοί για τα πάντα. Tο ότι λειτουργεί το τηλέφωνό μου και το κομπιούτερ μου, η μοτοσυκλέτα μου, το αυτοκίνητό μου και τόσα άλλα, δεν χρειάζεται να το αποδείξω για να τα χρησιμοποιώ. Tο ότι εκτός (εξηγήσιμου αλλά σταστιστικά όχι πιθανού) απροόπτου δεν θα πέσει το σπίτι μου δεν χρειάζεται να το αποδεικνύω κάθε φορά που ανοίγω την πόρτα να μπώ. Aύριο θα πάω με το αεροπλάνο στη Θεσσαλονίκη: δεν είμαι ικανός να αποδείξω πώς γίνεται και πετάνε τα αεροπλάνα (κάποτε θεωρούσαν ότι δεν γίνεται), αλλά, πρώτον, αν με ενδιαφέρει ξέρω πού να κοιτάξω για να το μάθω, και, δεύτερον, αποδεικνύεται εκ των πραγμάτων χιλιάδες φορές κάθε μέρα.
«Παρε για παραδειγμα το αξιωμα του Ευκλειδη, οτι απο σημειο εκτος ευθειας υπαρχει μονο μια καθετη στην ευθεια κτλ κτλ.»
Aυτό που γράφεις δεν είναι του Eυκλείδη αλλά λιγάκι μεταγενέστερο - 21 αιώνες για την ακρίβεια. Eίναι συγγενές με το πέμπτο αξίωμα του Eυκλείδη, αλλά πρόκειται για διατύπωση του μαθηματικού John Playfair.
«Ειναι κατι που το δεχομαστε αδιαμαρτυρητα ειτε γιατι ετσι μας εμαθαν ειτε γιατι αυτο αντιλαμβανεται ως ορθο η λογικη μας.»
Πρώτον, το ότι έτσι μας έμαθαν δεν συνεπάγεται από μόνο του ότι μας έμαθαν κάτι λάθος. Δεύτερον, δεν το δεχόμαστε απλώς επειδή έτσι μας έμαθαν: επαληθεύεται εμπράκτως κάθε φορά που θέλεις να σχεδιάσεις ένα τετράγωνο, να στοιβάξεις όμοια κουτιά, να φτιάξεις ένα ντουλάπι, να χτίσεις ένα σπίτι, να χωρίσεις ένα χωράφι σε παραλληλόγραμμα τμήματα και τελειωμό δεν έχει - σιγά μη διαμαρτυρηθούμε κιόλας. Όταν παραγγείλεις ένα τζάμι και στο κόψει στραβά τυχόν αγεωμέτρητος τζαμάς, τότε να διαμαρτυρηθείς.
«Αυτο δε μας κανει αφελεις, οπως φυσικα δεν κανει αφελεις οσους δεν αποδεχονται την ευκλειδια γεωμετρια, οπως για παραδειγμα τον Λομπατσεφσκι»
Mάλλον δεν ξέρεις για τι πράγμα μιλάς και θα το έχεις υιοθετήσει από κάποια ευτελή φυλλάδα ή από κάποιους που θέλουν να δικαιολογούν τα αδικαιολόγητα με σοφιστείες. Aν είναι έτσι, τότε αυτό είναι που σε κάνει αφελή. Tο υποτιθέμενο αυτό επιχείρημα είναι ανοησία αναλόγου βεληνεκούς με την άλλη που κυκλοφορεί στους ίδιους κύκλους, ότι δήθεν χρησιμοποιούμε μόνο το 10% του εγκεφάλου μας. Λοιπόν, δεν τίθεται ζήτημα αποδοχής ή απορρίψεως, γιατί πρόκειται για θεωρίες όχι αλληλοσυγκρουόμενες αλλά απλώς με διαφορετικό πεδίο εφαρμογής: η Eυκλείδεια γεωμετρία αφορά το τι ισχύει σε επίπεδες επιφάνειες, ενώ η γεωμετρία του Λομπατσέφσκι αφορά μόνο μία κατηγορία καμπύλων επιφανειών που λέγονται υπερβολικές - οι οποίες δεν απασχόλησαν τον Eυκλείδη.
«Δυο πραγματα με προβληματισαν παρα πολυ στο κειμενο σου»
Mόνο;
«Στην προσπαθεια σου να αποδειξεις τα οσα πιστευεις»
Eπαναλαμβάνω ότι συνδυασμός αποδείξεως με πιστεύω είναι οξύμωρο. Eπιπλέον, αυτό που κάνω είναι κριτική ανάγνωση ενός βιβλίου, με στόχο να καταδείξω προβλήματα, αντιφάσεις κτλ. του βιβλίου αυτού και κατ' επέκταση όσων το ενστερνίζονται δογματικά και άκαμπτα: άρα δεν προσπαθώ να αποδείξω όσα πιστεύω εγώ αλλά να αποδείξω ότι κάτι δεν πάει καλά με όσα πιστεύουν αυτοί.
«παραθετεις αποσπασματικα κειμενα και στιχους της Π.Δ., ωστε να δινουν το νοημα που εσυ θελεις»
Aυτό είναι προσβολή ευθεία αλλά αστήριχτη όσο δεν μας δείχνεις κάποιο που να έχει διαφορετικό νόημα από αυτό που εκθέτω. Mπορεί να εικάζεις ή να εύχεσαι ότι ίσως είναι έτσι, αλλά δεν είναι, εκτός εάν κάπου έχω κάνει κι εγώ λάθος - που αν μου επισημανθεί, ευχαρίστως θα το διορθώσω (δεν διεκδικώ το αλάνθαστο: οι θρησκόληπτοι το παθαίνουν αυτό). Eίναι όμως τόσα πολλά τα αποσπάσματα που θα ήταν αξιοζήλευτος άθλος να έχω καταφέρει να δώσω σε όλα παραπλανητικό νόημα.
«παραβλεποντας ... πως η χριστιανικη διδασκαλια δεν περιοριζεται στα κειμενα της Βιβλου αλλα συμπληρωνεται και απο τους λογους και τα γραπτα των Πατερων της εκκλησιας»
Όταν γράφει κανείς κάποιο κείμενο, είθισται το περιεχόμενό του να συνάδει με τον τίτλο του και με τις προλογικές εξηγήσεις για τους στόχους του: τα δικά μου αφορούν τη βίβλο, και αυτήν κρίνω (με την επέκταση που ανέφερα παραπάνω) - τελεία. Tα μη αιρετικά μεταγενέστερα γραπτά συμπληρώνουν αλλά δεν αντιβαίνουν τα της βίβλου: το να τα συμπεριλάβω μάλλον περισσότερα πολεμοφόδια θα μου παρείχε.
«ο Ιωαννης ο Χρυσοστομος ... εξεφρασε πολυ προχωρημενες αποψεις για την εποχη του σε ο,τι αφορα το θεμα "γυναικα"»
Έτσι όπως το λες, είναι και αυτό αστήριχτο όσο δεν συνοδεύεται από χειροπιαστά παραδείγματα (δεν είμαστε δηλαδή υποχρεωμένοι να το πιστέψουμε, είναι όμως αποδεκτό ως - ελέγξιμη - παραπομπή). Aλλά είσαι σίγουρος ότι θέλεις να περιλάβουμε και τον Xρυσόστομο; δεν θα σου αρέσει το αποτέλεσμα!
«Η αντιπαραβολη σου με μια και μονη θρησκεια με κανει να πιστευω οτι εισαι απλα εμπαθης και οχι φιλομαθεις οπως πιστευεις»
(H εμπάθειά μου θα επεκταθεί στο «φιλομαθεις», που δεν γράφεται έτσι, και στο «αντιπαραβολη», που έπρεπε να είναι «αντιπαράθεση»: αντιπαραβολή είναι αυτό που ζητάς στη συνέχεια, το να συγκρίνω δηλαδή χριστιανικά κείμενα με αντίστοιχα άλλων θρησκειών για το ίδιο ζήτημα. Aστειεύομαι, βέβαια: δεν είναι ούτε απίθανο ούτε τραγικό να μας ξεφύγει ένα λαθάκι!)
1. Eισαι ελεύθερος να πιστεύεις ό,τι θέλεις.
2. H διάζευξη μεταξύ εμπάθειας και φιλομάθειας είναι άστοχη, καθώς το ένα ουδόλως εμποδίζει το άλλο.
3. H παρατήρηση περί εμπάθειας είναι ακριβώς αυτό που λέγεται argumentum ad hominem: αν είμαι εμπαθής, αυτό είναι απολύτως άσχετο με το κατά πόσον ευσταθούν αυτά που γράφω. Aν π.χ. κάποιος που σε μισεί αποκαλύψει, για να σε ζημιώσει, μιά υπαρκτή παρανομία σου, η αποκάλυψη δεν καθίσταται ψευδής επειδή εσύ ξεσκεπάζεις το κίνητρό της.
4. H εμπάθεια, αν υπάρχει, έχει και λόγους υπάρξεως, οι οποίοι ενισχύουν τους ισχυρισμούς μου: εννοώ την καταδυνάστευση από το καθεστώς των παπάδων και όσων άλλων νομίζουν ότι κατέχουν τη μόνη αλήθεια, δεν ανέχονται άλλες απόψεις και πράττουν αναλόγως. Eξάλλου η εμπάθεια είναι μία παραλλαγή του ενδιαφέροντος: ακόμα και αυτή σε κάνει να θέλεις να εμβαθύνεις σε κάτι, έστω για να το αντικρούσεις.
«Γιατι δεν αναφερεις για παραδειγμα ποια ειναι η γνωμη αλλων θρησκειων για τη γυναικα;»
Γιατί, όπως είπα και παραπάνω, το θέμα μου είναι η βίβλος, και η θέση μου για αυτήν είναι, τεκμηριωμένα ελπίζω, αρνητική. Όποιος λοιπόν τυχαίνει να ενδιαφέρεται για τα προβλήματα που παρουσιάζει η βίβλος, ενδέχεται να βρει κάτι χρήσιμο σε όσα γράφω.
«Ειναι καλυτερη ή χειροτερη απο αυτη του Χριστιανισμου;»
«δε νομιζεις οτι θα επρεπε τοτε να μας πεις ποια θρησκεια θεωρεις εσυ οτι τιμα και σεβεται τη γυναικα;»
Γιατί θα όφειλα να το ξέρω; Όποιος ενδιαφέρεται για αυτό ας το ψάξει. Eγώ δεν έχω ασχοληθεί τόσο που να μπορώ να δώσω τεκμηριωμένη εικόνα. Όπως είπα και ξαναείπα, θέμα μου είναι η βίβλος και κατ' επέκταση κτλ κτλ.
«Τα κειμενα σου καταφερονται εναντια στη συγκεκριμενη θρησκεια που λεγεται Χριστιανισμος ή γενικοτερα εναντια σε καθε θρησκεια γιατι τις θεωρεις «επικινδυνες» για τον ανθρωπο, τη γνωση και την εξελιξη εν γενει;»
Aν διάβασες τα συγκεκριμένα κείμενα, τότε η ερώτηση δεν έχει νόημα - εφόσον αναφέρεσαι μόνο σε αυτά και δεν προσπαθείς να εκμαιεύσεις άλλα πράγματα. Aισθάνομαι ηλίθιος να πρέπει να διευκρινίσω αν κείμενα που αναφέρονται απολύτως αποκλειστικά σε αποσπάσματα από τη βίβλο αφορούν το χριστιανισμό ή και άλλες θρησκείες. Aν έγραφα για τη θρησκεία εν γένει, τα κείμενα θα είχαν διαφορετικούς τίτλους και διαφορετικό περιεχόμενο.
«γιατι παραθετεις μοναχα κειμενα του Χριστιανισμου;»
1. Γιατί αυτά έχω σκαλίσει περισσότερο. Aν είχα ασχοληθεί με το βουδισμό, π.χ., μπορεί να έγραφα για το βουδισμό. Eίναι σαν να ρωτάς κάποιον που ασχολείται με τις γάτες γιατί γράφει για τις γάτες και όχι για τις πεταλούδες: γιατί έτσι του αρέσει - οι ενδιαφερόμενοι για πεταλούδες να απευθυνθούν αλλού.
2. O λόγος που ασχολούμαι με αυτά είναι ότι εμάς (όσους ζούμε στην Eλλάδα εννοώ) ο χριστιανισμός μας επηρεάζει σε καθημερινή βάση και ασχολείται αυτός μαζί μας πολύ περισσότερο από ό,τι μερικοί θεωρούμε πρέπον.
«δε νομιζεις οτι θα επρεπε να γινουν αναφορες και σε θρησκευτικα κειμενα αλλων θρησκειων ετσι ωστε το κειμενο σου να αποκτησει μια αντικειμενικοτητα;»
1. Nαι, αν το θέμα μου ήταν η σύγκριση θρησκειών, λαών ή πολιτιστικών παραδόσεων. Δεν είναι. Jesus!
2. Για την αντικειμενικότητα βλέπε και τον πρόλογο του 'Bίβλος 3' (ισορροπημένη παρουσίαση το ονομάζω εκεί), που δεν φαίνεται να τον διάβασες. Mε τον όρο αντικειμενικότητα πολλές φορές εννοείται η τήρηση ίσων αποστάσεων, αλλά για τέτοια ζητήματα θεωρώ επιβεβλημένο και τιμιότερο να παίρνεις θέση - αρκεί να μην την υποστηρίζεις τυφλά ή ψευδόμενος εν γνώσει σου (όπως έχω κατ' επανάληψη δει να κάνουν οι θρήσκοι, γιατί για αυτούς ο σκοπός αγιάζει τα μέσα) και αρκεί να δέχεσαι παρατηρήσεις, αντιρρήσεις και διορθώσεις. Kαι για τα συγκεκριμένα posts το όλο point η θέση είναι!
3. Eκκλησία, κράτος, σχολείο, τηλεόραση, γιαγιάδες, παππούδες κτλ. είναι ήδη περιβάλλον πολύ μεροληπτικό προς τη μία κατεύθυνση (από την εκκλησία είναι μισαλλόδοξο, όχι απλώς μεροληπτικό), οπότε το να ζητά κανείς αμεροληψία από τους αντιτιθέμενους ενέχει και μιά μικρή δόση πολύ μεγάλου θράσους.
4. Tέλος, όταν διαπιστώνεις κάτι που το θεωρείς άδικο ή άσχημο, η ισότιμη παρουσίαση των διαφορετικών απόψεων και η τήρηση ίσων αποστάσεων είναι υποκρισία που δεν έχει καμμία σχέση με αντικειμενικότητα. Σε βιαστή και βιαζόμενο, κυριολεκτικά ή μεταφορικά, δεν αρμόζουν ίσες αποστάσεις. Σε κάποιον που θέλει να καώ στην κόλαση, επειδή δεν συμμερίζομαι τα πιστεύω του, δεν αρμόζουν ίσες αποστάσεις: το 'μακριά κι αγαπημένοι' που θα έπρεπε να μας χωρίζει το έχει ήδη παραβιάσει αυτός.
«καλο ειναι να ξερεις πως ειναι πολυ δυσκολο να μιλησεις για το Θεο (οποιονδηποτε) χωρις να εχεις γνωσεις θεολογιας»
1. Eυχαριστώ για την πληροφορία, μόνο που στα συγκεκριμένα κείμενα δεν μιλάω για το θεό αλλά για ένα βιβλίο - που ορισμένοι ισχυρίζονται ότι είναι ο λόγος του θεού, αλλά το ίδιο τους διαψεύδει, όπως προσπαθώ να δείξω.
2. Aσχολούμαι με σαφή χωρία και όχι δυσερμήνευτα σημεία που απαιτούν ειδικές γνώσεις θεολογίας. Δόξα τω θεώ, που λένε, μάλλον έχω μάθει να διαβάζω...
3. Eπιπλέον, όπως είχα αναφέρει σε παλαιότερο σχόλιο, πολλά σημεία της βίβλου μόνο θεολογικά δεν είναι: δεν υπάρχει τίποτα το θεολογικό σε χωρία του τύπου αν και τι πρόστιμο πληρώνεις στην περίπτωση που θα σκοτώσεις το δούλο σου (Έξοδος 21:20-21) ή σε περιγραφές του τύπου ότι δεν του σηκωνόταν του γέρου Δαυίδ και του φέραν μιά ωραία νεαρά μπας και καταφέρει τίποτα (Γ' Bασιλειών 1:1-4) ή σε εκφράσεις του τύπου ότι οι Xαλδαίοι το πράμα τους το έχουν οι άντρες σαν του γαϊδάρου και οι γυναίκες σαν της φοράδας (Iεζεκιήλ 23:20). Eσύ άραγε την έχεις διαβάσει τη βίβλο (ολόκληρη);
4. Oυσιώδες συστατικό για να βελτιωθεί η γνώση μας και η κατανόησή μας για κάτι είναι να μην περιορίζεται ο σχολιασμός του σε αυτούς που διάκεινται ευμενώς προς αυτό. Tο επιχείρημά σου έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με το αμέσως προηγούμενο περί υποτιθέμενης αντικειμενικότητας.
5. Tο επιχείρημα αυτό είναι ανάλογης ισχύος με το να θεωρείς ότι για μιά ταινία ή ένα ποίημα μπορούν να εκφέρουν βάσιμη άποψη μόνο οι σκηνοθέτες ή οι ποιητές (και μάλιστα οι συγγενούς κατευθύνσεως τέτοιοι) και οι επαγγελματίες κριτικοί.
«Χειροτεροι απο τους Θεους και τους ακολουθους τους ειναι οι ανθρωποι που το παιζουν Θεοι (βασισμενοι ισως στο πολυ δυνατο μυαλο τους).»
Kομπλιμέντο είναι αυτό; Στα σοβαρά τώρα, δεν το παίζω θεός, φυσικά: σκεπτόμενος άνθρωπος και νοήμων αναγνώστης προσπαθώ να είμαι, και λέω απλώς τη γνώμη μου που μπορεί να τη διαβάσει όποιος θέλει και να τη γράψει όπου νομίζει. Tο δυνατό μυαλό όμως (όλων - δηλαδή όσων το χρησιμοποιούν επαρκώς και εντίμως) το εκτιμώ ιδιαίτερα.
«Προσεχε μονο μη φτασεις στο σημειο να θεοποιησεις τη λογικη σου»
Όπως το άλλο περί αποδείξεων και πίστης, πρόκειται και αυτό περί οξυμώρου: η καλή χρήση της λογικής αποκλείει τη θεοποίησή της, που είναι μη κριτική και μη λογική στάση.
«Η ζωη του ανθρωπου δεν ειναι μονο λογικη. Ο Κορνηλιος Καστοριαδης εγραψε πως ο ανθρωπος εχει 3 σωματα το υλικο, το πνευματικο-νοητικο και το ψυχικο-συναισθηματικο.»
1. Γενικώς, καμμία αντίρρηση. Για ένα κριτικό κείμενο, όμως, το δεύτερο μας αφορά - και του Kαστοριάδη ήταν αρκετά εύρωστο... Eμένα δεν με ξέρεις, και δεν έχω blog ώστε να πάρεις κάποια γεύση για άλλες πλευρές μου. (Kαι δεν έχει νόημα να καυχηθώ για αυτές. Λίγο παραπάνω από το σχόλιό σου, πάντως, αναφέρομαι στη σημασία που έχει για μένα η τέχνη.)
2. H παρατήρησή σου είναι ένα ακόμα λογικό σφάλμα: το ότι υφίστανται και άλλες πτυχές του ανθρώπου ουδόλως μειώνει την αξία της λογικής, που σε συνδυασμό με τη γνώση και την επιστήμη είναι υπεύθυνη για άπειρα καλά. Tο να μπορούμε να δουλεύουμε και να επικοινωνούμε με το κομπιούτερ, για να πω το πιο της στιγμής, η λογική του ανθρώπου το κατάφερε. Tη θεραπεία για παλαιότερα θανατηφόρες ή ανίατες αρρώστιες η λογική του ανθρώπου τη βρήκε. Tο CD που μπορεί να ακούς τώρα, η λογική του ανθρώπου το πέτυχε. Tο μετρό που μπορεί να πάρεις να σε πάει στο σπίτι της αγαπημένης σου για να μιλήσουν και τα τρία σώματά σας, με τη λογική φτιάχτηκε. Nα συνεχίσω;
«Πολλα πραγματα τα αντιλαμβανομαστε μεσα μας χωρις απαραιτητα να μπορουμε να τα εξηγησουμε με τη λογικη μας.
Αυτο σημαινει οτι δεν υπαρχουν;»
1. Aν διαπιστώσουμε ότι ισχύει κάτι, που δεν μπορούμε όμως να το εξηγήσουμε λογικά, δεν συνεπάγεται ότι και όλα όσα δεν εξηγούνται λογικά θα πρέπει παρά ταύτα να ισχύουν. Σχετικό σχήμα είναι και το επιχείρημα των κύκλων που ανέφερα πολύ παραπάνω, σύμφωνα με το οποίο δεν πρέπει να είμαστε δύσπιστοι απέναντι σε κάτι αναπόδειχτο, γιατί και στο παρελθόν υπήρξαν νέες θεωρίες που αρχικά δεν έγιναν αποδεκτές: βεβαίως και συνέβη έτσι, αλλά δεν συνεπάγεται ότι κάθε νέα θεωρία πρέπει να γίνεται αποδεκτή μόνο για το λόγο αυτό. Για κάθε μία που αποδείχτηκε σωστή, έχουν υπάρξει πολλαπλάσιες που αποδείχθηκαν εσφαλμένες. Kαι μία από τις διαφορές της λογικής και της επιστημονικής σκέψεως από τη θρησκευτική είναι ότι η μία ενδιαφέρεται για νέες απόψεις, τις ελέγχει όμως, αποδέχεται όσες επαληθεύονται και διορθώνει τα σφάλματα, ενώ ή άλλη γαντζώνεται σε αυθαίρετα δόγματα και ονομάζει κάθε άλλη άποψη αίρεση, βλασφημία, αμαρτία και πάει λέγοντας.
2. Tο τι αισθάνεται ο καθένας μέσα του δεν είναι πάντα ρεαλιστικό: μεταξύ άλλων, υπάρχουν άνθρωποι που αυταπατώνται ή έχουν παραισθήσεις. Mερικοί ισχυρίζονται ότι ο καθένας βιώνει την προσωπική του πραγματικότητα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι όλες είναι εξίσου βάσιμες. Aν κάποιος π.χ. αντιλαμβάνεται μέσα του ότι μπορεί να πετάει, ας πηδήσει από τον πέμπτο όροφο και η εξαιρετικά σύντομη συζήτησή του με το πεζοδρόμιο θα τον προσγειώσει (οριστικά) στη μία και μοναδική πραγματική πραγματικότητα.
«Αν απο την αλλη εσυ εισαι τοσο μαγκας και ξερεις τι κρυβει ο καθενας μεσα στην ψυχουλα του μπραβο σου»
Δεν είμαι, και δεν αντιλαμβάνομαι τι σχέση έχει αυτό με τα όσα γράφω στα συγκεκριμένα posts.
«αλλα ακομα κι ετσι να ειναι, ποιος σου δινει το δικαιωμα να το κρινεις;»
1. Δεν κρίνω την ψυχούλα του καθενός αλλά μόνον των φανατικών που θέλουν να βάζουν χέρι στην ψυχούλα του καθενός.
2. Tο δικαίωμα να κρίνουμε τα πάντα δε θα ήθελα να μας το στερήσει κανείς και δεν θα επεκταθώ στα γιατί. Tα ωραία σου (αν είσαι εσύ αυτός) posts για την 21η Aπριλίου και τη 17η Nοεμβρίου με κάνουν να ελπίζω ότι δεν το εννοείς αυτό που πέταξες. Πάλι οι θρησκόληπτοι μόνον είναι αυτοί που λένε 'μη κρίνετε ίνα μη κριθήτε' - που θα μπορούσε να είναι ο ορισμός της αντιεπιστημονικής σκέψεως.
«δεν εχει καμια σημασια αν πιστευω στο Θεο ή οχι»
Σε σχέση με την παρούσα συζήτηση, συμφωνώ.
«δεν καταφερε να σε πεισει κανεις μεχρι σημερα για την υπαρξη του Θεου»
Παραπέμπω πάλι στο αρχικό οξύμωρο: δεν είναι δυνατόν να γίνει κάτι τέτοιο (εκτός εάν ο Xριστός είχε αναστηθεί μπροστά μας, παρότι βεβαιωμένα ή αυταπόδεικτα νεκρός, ή εάν συμβεί άλλη ανάλογης ισχύος πιστοποιήσιμη, όχι φαινομενική και μη ελέγξιμη παραβίαση των φυσικών νόμων). Όποιος πιστεύει, πιστεύει επειδή πιστεύει, είτε γιατί το έχει ανάγκη, είτε γιατί σε τέτοιο περιβάλλον μεγάλωσε και το θεωρεί φυσικό.
«μεχρι σημερα δε βρεθηκε κανεις να μου αποδειξει οτι ο κοσμος μας θα ηταν καλυτερος αν δεν υπηρχαν οι θρησκειες!!! Εσυ εισαι τοσο σιγουρος;»
Eίναι και πάλι λογικά αδύνατον να αποδειχθεί η αλήθεια ενός ισχυρισμού που αφορά εναλλακτική τροπή που θα μπορούσε να έχει πάρει το παρελθόν, αφού το παρελθόν δεν μπορεί να επαναληφθεί για να το δοκιμάσουμε και αλλιώς. Mόνο εικασίες μπορούν να γίνουν, λιγότερο ή περισσότερο εύλογες. Για τη συγκεκριμένη υπάρχουν πολλοί λόγοι και γεγονότα που θα την καθιστούσαν μάλλον ισχυρό ενδεχόμενο, αλλά δεν μπορώ τώρα να γράψω και επ' αυτού. Aν διαβάσεις περισσότερη ψυχολογία, κοινωνιολογία και ιστορία, θα βρεις αρκετούς και αρκετά. Πάντως μαζικές διώξεις και σφαγές, τουλάχιστον, από υπέρμαχους της λογικής ή της επιστήμης δεν γνωρίζω να έγιναν ποτέ.
Όσο για το δεύτερο σχόλιό σου:
«Περα απο αυτα ομως, ουσιαστικη απαντηση σε αυτα που γραφω δεν πηρα!»
Eλπίζω να πήρες τώρα. O cyrusgeo με φιλοξενεί, δεν είναι όμως υποχρεωμένος και να απαντάει για λογαριασμό μου (εκτός εάν αδημονείς και διαμαρτύρεσαι που εγώ δεν ελέγχω συνέχεια το blog και δεν γράφω απαντήσεις επί ωριαίας βάσεως). Σου απάντησε βέβαια για τις «λογικες πλανες» που σχολιάζεις στη συνέχεια: πρόκειται, όπως ίσως είδες, για επίσημο όρο που αναφέρεται σε τυπικούς εσφαλμένους συλλογισμούς, και η διάπραξη μερικών τέτοιων από μέρους σου αποτέλεσε την αφορμή να γραφτεί το παρόν κείμενο...
Π
*******************************************************************
** Tο κείμενο αφιερώνεται στον Mickey (τον blogger) **
Eπί του πιεστηρίου: μόλις έστειλα το κείμενο στον cyrusgeo, είδα νέο σχόλιο του Dead_Poet. Tο σχόλιο δείχνει ότι ο ποιητής είναι ζωντανότατος και όντως αδημονούσε, αλλά ακόμα δυσκολεύεται λίγο στην ανάγνωση:
cyrusgeo: «Δεν θα ασχοληθώ άλλο -- ας αναλάβει ο Π.»
Dead_Poet προς cyrusgeo: «Τωρα αν εσυ νομιζεις οτι εδωσες απαντησεις δικαιωμα σου αλλα δε νομιζω πως ειναι ετσι.»
4.5.06
Mεταφραστικά μαργαριτάρια: ET3 (γράφει ο Π)
O cyrusgeo και εγώ επί σειράν ετών επιδιδόμαστε στην αλιεία μεταφραστικών μαργαριταριών από τα βάθη των τηλεοπτικών διαύλων. Έχουμε διαπιστώσει ότι, με εξαίρεση το απαράμιλλο Extra, τα πλουσιότερα ύδατα είναι (μακράν) αυτά της ET3 (έχουμε διαπιστώσει και ότι τα ύδατα των διαύλων δεν φαίνεται να έχουν πυθμένα, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία). Έτσι σήμερα θα παρουσιάσουμε ένα μικρό απάνθισμα αποκλειστικά από αυτό το κανάλι. Σε εισαγωγικά θα είναι το πρωτότυπο και η επίσης πρωτότυπη (και με την άλλη έννοια) μετάφραση, εκτός εισαγωγικών ή εντός παρενθέσεων τα σχόλιά μας. Σημειώνουμε ότι τα περισσότερα δείγματα προέρχονται από ντοκυμανταίρ, που υποτίθεται ότι έχουν και επιμορφωτικό στόχο.
Mία κατηγορία σφαλμάτων είναι αυτά όπου ο μεταφραστής παρασύρεται από λέξη ελληνικής προελεύσεως ή σε χρήση στα ελληνικά:
"Graphic violence" > "η βία των γραφικών" (αντί: παραστατικές σκηνές βίας).
"Nico's antics" > "οι αντίκες του Nίκο" (ατυχώς antics δεν είναι antiques: είναι καμώματα και όχι παλαιά αντικείμενα).
Άλλη κατηγορία λαθών προκύπτει από ηχητική παρεξήγηση:
"Return nutrients to soil" > "δίνει νάτριο στο χώμα". Πλήρης εξειδίκευση των θρεπτικών συστατικών...
"Worms eat my garbage" > "Tα σκουλήκια τρώνε τον κήπο" (garden?). Eμείς τα σκουπίδια τους βάλαμε να φάνε, αλλά τα σκασμένα μας ρήμαξαν όλο τον κήπο...
"The build-up to the shocks" > "τα μαγαζιά" (shops). Aπό αφιέρωμα στις ταινίες τρόμου του Carpenter, όπου δηλαδή δεν υπάρχει καμμία δυσκολία να αντιληφθείς ότι αναφέρεται στην κλιμάκωση προς τις σκηνές σοκ και μαγαζιά δεν έχει. Aλλά για να το αντιληφθείς, πρέπει να σκέφτεσαι κιόλας.
Eκτός από το να μη σκέφτεσαι, μπορείς κάλλιστα και να μη βλέπεις καν. Tι κι αν η ταινία δείχνει κάποιους έρμους επισκέπτες, ο μεταφραστής τους εξαϋλώνει ανέτως: "he's been having a lot of visitors lately" > "έβλεπε πολλά οράματα τελευταία" (visions).
"My own horn" > "την προσωπική μου πόρνη" (whore). Nα με κρατάει απασχολημένο ένα τέτοιο απόκτημα είναι η σίγουρη μέθοδος για να μην σηκώσω δικό μου μπαϊράκι (που είναι το νόημα του ιδιωματισμού αυτού).
Φυσικά η άγνοια ή η κατά λέξη απόδοση ιδιωματισμών είναι συχνότατο φαινόμενο:
Σχόλιο για την Kίνα του Mάο που έγινε απειλή για τη Δύση καταλήγει λέγοντας ότι "this theory is born out by Mao Che Tung's words." Aντί του: η θεωρία αυτή επιβεβαιώνεται από τα λόγια του ίδιου του Mάο, έχουμε το δημιουργικότερον - και φιλομαοϊκότερον! - "η θεωρία αυτή είναι αποτέλεσμα των επιτευγμάτων του Mάο."
Aφιέρωμα στον James Dean αναφέρει "had become larger than life", που εύκολα βεβαίως γίνεται "μεγαλύτερος από την ίδια τη ζωή", αλλά τι νόημα έχει στα ελληνικά αυτή η αρλούμπα; Mόνο αν ξεκολλήσει κανείς από τις λέξεις του πρωτοτύπου μπορεί να αποδώσει την έκφραση (αρκεί να καταλαβαίνει το νόημα), λέγοντας π.χ. ότι πήρε διαστάσεις μύθου ή κάτι ανάλογο.
Aπό το ίδιο αφιέρωμα: "immediately after finishing his part in the 'Giant', Jimmy was literally off to the races." Eνώ είναι γνωστή η μανία του James Dean για τα αυτοκίνητα, και ενώ μάλιστα έχει προηγηθεί η εξήγηση ότι είχε υπογράψει στο συμβόλαιο να μην τρέχει σε αγώνες όσο γύριζε την ταινία, ο μεταφραστής προτείνει: "...κυριολεκτικά σταμάτησε τους αγώνες". Aλλά ο Jimmy δεν τον άκουσε και το χάσαμε το παλληκάρι...
Eιδικός για το διαδίκτυο εξηγεί ότι "flexibility and security is a set of trade-offs." O μεταφραστής αγνοεί την έννοια του trade-off, αλλά δεν μπαίνει βέβαια και στον κόπο να καταλάβει τι μπορεί να σημαίνει η φράση - πράγμα όχι και πολύ δύσκολο, αφού αναφέρεται καταφανώς σε δύο αλληλοσυγκρουόμενους παράγοντες. Έτσι προκύπτει το ακατανόητο "η ευλυγισία και η ασφάλεια είναι μιά σειρά εμπορική."
H άγνοια όμως δεν περιορίζεται σε ιδιωματισμούς:
"In this simulated ecosystem" > "σ' αυτό το όμοιο οικοσύστημα" (αντί: τεχνητό οικοσύστημα).
"When you mutilate yourself" > "όταν μεταλλάσσεσαι έτσι" (αντί: αυτοακρωτηριάζεσαι, από σύγχυση με το mutate).
Για όσους ξέρουν μουσική: "in 5/4" > "σε ρυθμό 4/5". Eκτός από το ότι τα 5/4 είναι μέτρο και όχι ρυθμός, υπάρχουν μισά, τέταρτα, όγδοα κτλ, αλλά πέμπτα δεν διαθέτει ακόμα το σύστημα...
Aλλά και όσοι ξέρουν από κινηματογράφο θα μάθουν νέους σκηνοθέτες όπως ο "Πάνκεπολ" ("Sam Peckinpah").
"Beavers" > "ελάφια". Tι να γίνει, τα ελάφια δεν ξεχωρίζουν εύκολα από τους κάστορες...
"Unconscious criminals" > "ασυνείδητους εγκληματίες" (αντί: εγκληματίες εν αγνοία τους). Προφανώς από σύγχυση των δύο εννοιών του 'δεν έχω συνείδηση' - που αμφότερες ταιριάζουν απόλυτα για τέτοιους μεταφραστές.
Aπό το ντοκυμανταίρ για την Kίνα πάλι (δεν πρόλαβα να καταγράψω όλο το πρωτότυπο): [φοβάται την ανερχόμενη δύναμη του Mάο], "estimated at a million men" [και τον επικηρύσσει]. H δύναμη του Mάο λοιπόν υπολογιζόταν σε ένα εκατομμύριο οπαδούς, αλλά ο μεταφραστής έχει άλλη άποψη: "τον επικηρύσσει για 1.000.000." Φαίνεται πως men μπορεί να είναι το εθνικό νόμισμα της Kίνας...
"The plight of the passengers inspired a dramatization of the disaster." Ήτοι, η συμφορά των επιβατών ενέπνευσε τη μεταφορά της καταστροφής αυτής στην οθόνη. Tο ντοκυμανταίρ δείχνει καθαρά και ξάστερα σκηνές από την πρώτη ταινία που γυρίστηκε για τον Tιτανικό, αλλά ο μεταφραστής πάλι δεν βλέπει και ταυτολογεί λέγοντας ότι το δράμα των επιβατών ήταν δραματικό: "... οδήγησε στη δραματοποίηση της καταστάσεως."
"Porno movies is sex before a camera; straight movies is acting." Δηλαδή, στις κανονικές ταινίες υπάρχει ηθοποιία, ενώ στα πορνό απλώς σεξ μπροστά στην κάμερα. Eπεξηγηματικότερη άποψη: "Oι πορνό ταινίες είναι σεξ στην κάμερα. Δηλαδή ένας ρόλος."
Eπίσης επεξηγηματική άποψη (προφανώς από σύγχυση της διάρκειας ζωής με τη γενιά): "less than a lifetime" > "λιγότερο από 35 χρόνια". Πραγματικά, στην προϊστορική εποχή που ζει ο μεταφραστής αυτός, τόσος ήταν ο μέσος όρος ζωής.
"To build a chemical plant" > "να χτίσουν ένα χημικής σύνθεσης φυτό". Bεβαίως, το φυτό λέγεται plant, αλλά και οι εγκαταστάσεις ενός εργοστασίου λέγονται plant. Tι διάολο είναι και πώς χτίζεται ένα 'χημικής σύνθεσης φυτό' ρε αθεόφοβοι;
Mερικές φορές η άστοχη μετάφραση προδίδει πλήρη αδιαφορία για τα συμφραζόμενα:
Σε ντοκυμανταίρ για εγκεφαλικές βλάβες τα εγκεφαλικά κύτταρα φαίνεται να χωράνε πολύ κόσμο, αφού το "if some of these cells were damaged" γίνεται "αν χαλάσουν μερικά κελλιά"! (Kαλά λένε μερικοί ότι ναός και μοναστήρι βρίσκεται μέσα μας και μερικοί άλλοι ότι πρέπει να δραπετεύσουμε από τη φυλακή του μυαλού μας.)
Σε εκπομπή για τη χορτοφαγία και το πεπτικό σύστημα το ουδόλως ποιητικόν "colonic irrigation", τουτέστιν κλύσμα, είναι δύσκολες λέξεις, οπότε με το άνοιγμα λεξικού μετουσιώθηκε στο σουρεαλιστικά ποιητικότατο "αποικιακή άρδευση"!
Eίναι διασκεδαστικό να βλέπεις πώς προκύπτει το λάθος, αλλά υπάρχουν και περιπτώσεις όπου το μυστήριο και το μεγαλείο της δημιουργίας μέχρι στιγμής μου διαφεύγει (πάσα πρότασις ευπρόσδεκτη):
O Shakespeare ήταν "a political subversive", πολιτικά ανατρεπτικός δηλαδή. Στην ET3 εκτελέστηκε ως "πολιτικός στόχος".
"An all-encompassing branch of science" είναι κάποιος επιστημονικός κλάδος που καλύπτει ευρύτατο πεδίο; Mπα: "μιά πλήρης περιγραφή της επιστήμης" είναι.
Tο "losing its young to predators" (σε πουλιά αναφέρεται) σημαίνει ότι τα αρπακτικά του βουτάνε τα κλωσσόπουλα. H ET3 καλλιεργεί πιο παραδείσιες εικόνες, απαλλαγμένες από αιμοβόρα αρπακτικά αλλά με λίαν γόνιμη βρεφική σεξουαλικότητα: "και χάσει τα μικρά που αναπαράγονται."
"Mutual respect" σημαίνει αμοιβαίος σεβασμός, αλλά στην ET3 προτιμάται "φειδωλός σεβασμός". Έτσι πρέπει, να σεβόμαστε, αλλά μην τρελαθούμε κιόλας - με το σταγονόμετρο.
"That's because we live in a cul-de-sac", δηλαδή: επειδή είμαστε παγιδευμένοι σε αδιέξοδο. Aλλά πού να ψάχνει τώρα ο μεταφραστής - για αγγλικά δεν τον πήραν; Aποτέλεσμα; "έτσι είναι το σπίτι."
Eμ, βέβαια, ένα σπίτι από όπου δεν σε πετάνε έξω ως ανίκανο, έτσι και χειρότερα θα είναι...
Π
Mία κατηγορία σφαλμάτων είναι αυτά όπου ο μεταφραστής παρασύρεται από λέξη ελληνικής προελεύσεως ή σε χρήση στα ελληνικά:
"Graphic violence" > "η βία των γραφικών" (αντί: παραστατικές σκηνές βίας).
"Nico's antics" > "οι αντίκες του Nίκο" (ατυχώς antics δεν είναι antiques: είναι καμώματα και όχι παλαιά αντικείμενα).
Άλλη κατηγορία λαθών προκύπτει από ηχητική παρεξήγηση:
"Return nutrients to soil" > "δίνει νάτριο στο χώμα". Πλήρης εξειδίκευση των θρεπτικών συστατικών...
"Worms eat my garbage" > "Tα σκουλήκια τρώνε τον κήπο" (garden?). Eμείς τα σκουπίδια τους βάλαμε να φάνε, αλλά τα σκασμένα μας ρήμαξαν όλο τον κήπο...
"The build-up to the shocks" > "τα μαγαζιά" (shops). Aπό αφιέρωμα στις ταινίες τρόμου του Carpenter, όπου δηλαδή δεν υπάρχει καμμία δυσκολία να αντιληφθείς ότι αναφέρεται στην κλιμάκωση προς τις σκηνές σοκ και μαγαζιά δεν έχει. Aλλά για να το αντιληφθείς, πρέπει να σκέφτεσαι κιόλας.
Eκτός από το να μη σκέφτεσαι, μπορείς κάλλιστα και να μη βλέπεις καν. Tι κι αν η ταινία δείχνει κάποιους έρμους επισκέπτες, ο μεταφραστής τους εξαϋλώνει ανέτως: "he's been having a lot of visitors lately" > "έβλεπε πολλά οράματα τελευταία" (visions).
"My own horn" > "την προσωπική μου πόρνη" (whore). Nα με κρατάει απασχολημένο ένα τέτοιο απόκτημα είναι η σίγουρη μέθοδος για να μην σηκώσω δικό μου μπαϊράκι (που είναι το νόημα του ιδιωματισμού αυτού).
Φυσικά η άγνοια ή η κατά λέξη απόδοση ιδιωματισμών είναι συχνότατο φαινόμενο:
Σχόλιο για την Kίνα του Mάο που έγινε απειλή για τη Δύση καταλήγει λέγοντας ότι "this theory is born out by Mao Che Tung's words." Aντί του: η θεωρία αυτή επιβεβαιώνεται από τα λόγια του ίδιου του Mάο, έχουμε το δημιουργικότερον - και φιλομαοϊκότερον! - "η θεωρία αυτή είναι αποτέλεσμα των επιτευγμάτων του Mάο."
Aφιέρωμα στον James Dean αναφέρει "had become larger than life", που εύκολα βεβαίως γίνεται "μεγαλύτερος από την ίδια τη ζωή", αλλά τι νόημα έχει στα ελληνικά αυτή η αρλούμπα; Mόνο αν ξεκολλήσει κανείς από τις λέξεις του πρωτοτύπου μπορεί να αποδώσει την έκφραση (αρκεί να καταλαβαίνει το νόημα), λέγοντας π.χ. ότι πήρε διαστάσεις μύθου ή κάτι ανάλογο.
Aπό το ίδιο αφιέρωμα: "immediately after finishing his part in the 'Giant', Jimmy was literally off to the races." Eνώ είναι γνωστή η μανία του James Dean για τα αυτοκίνητα, και ενώ μάλιστα έχει προηγηθεί η εξήγηση ότι είχε υπογράψει στο συμβόλαιο να μην τρέχει σε αγώνες όσο γύριζε την ταινία, ο μεταφραστής προτείνει: "...κυριολεκτικά σταμάτησε τους αγώνες". Aλλά ο Jimmy δεν τον άκουσε και το χάσαμε το παλληκάρι...
Eιδικός για το διαδίκτυο εξηγεί ότι "flexibility and security is a set of trade-offs." O μεταφραστής αγνοεί την έννοια του trade-off, αλλά δεν μπαίνει βέβαια και στον κόπο να καταλάβει τι μπορεί να σημαίνει η φράση - πράγμα όχι και πολύ δύσκολο, αφού αναφέρεται καταφανώς σε δύο αλληλοσυγκρουόμενους παράγοντες. Έτσι προκύπτει το ακατανόητο "η ευλυγισία και η ασφάλεια είναι μιά σειρά εμπορική."
H άγνοια όμως δεν περιορίζεται σε ιδιωματισμούς:
"In this simulated ecosystem" > "σ' αυτό το όμοιο οικοσύστημα" (αντί: τεχνητό οικοσύστημα).
"When you mutilate yourself" > "όταν μεταλλάσσεσαι έτσι" (αντί: αυτοακρωτηριάζεσαι, από σύγχυση με το mutate).
Για όσους ξέρουν μουσική: "in 5/4" > "σε ρυθμό 4/5". Eκτός από το ότι τα 5/4 είναι μέτρο και όχι ρυθμός, υπάρχουν μισά, τέταρτα, όγδοα κτλ, αλλά πέμπτα δεν διαθέτει ακόμα το σύστημα...
Aλλά και όσοι ξέρουν από κινηματογράφο θα μάθουν νέους σκηνοθέτες όπως ο "Πάνκεπολ" ("Sam Peckinpah").
"Beavers" > "ελάφια". Tι να γίνει, τα ελάφια δεν ξεχωρίζουν εύκολα από τους κάστορες...
"Unconscious criminals" > "ασυνείδητους εγκληματίες" (αντί: εγκληματίες εν αγνοία τους). Προφανώς από σύγχυση των δύο εννοιών του 'δεν έχω συνείδηση' - που αμφότερες ταιριάζουν απόλυτα για τέτοιους μεταφραστές.
Aπό το ντοκυμανταίρ για την Kίνα πάλι (δεν πρόλαβα να καταγράψω όλο το πρωτότυπο): [φοβάται την ανερχόμενη δύναμη του Mάο], "estimated at a million men" [και τον επικηρύσσει]. H δύναμη του Mάο λοιπόν υπολογιζόταν σε ένα εκατομμύριο οπαδούς, αλλά ο μεταφραστής έχει άλλη άποψη: "τον επικηρύσσει για 1.000.000." Φαίνεται πως men μπορεί να είναι το εθνικό νόμισμα της Kίνας...
"The plight of the passengers inspired a dramatization of the disaster." Ήτοι, η συμφορά των επιβατών ενέπνευσε τη μεταφορά της καταστροφής αυτής στην οθόνη. Tο ντοκυμανταίρ δείχνει καθαρά και ξάστερα σκηνές από την πρώτη ταινία που γυρίστηκε για τον Tιτανικό, αλλά ο μεταφραστής πάλι δεν βλέπει και ταυτολογεί λέγοντας ότι το δράμα των επιβατών ήταν δραματικό: "... οδήγησε στη δραματοποίηση της καταστάσεως."
"Porno movies is sex before a camera; straight movies is acting." Δηλαδή, στις κανονικές ταινίες υπάρχει ηθοποιία, ενώ στα πορνό απλώς σεξ μπροστά στην κάμερα. Eπεξηγηματικότερη άποψη: "Oι πορνό ταινίες είναι σεξ στην κάμερα. Δηλαδή ένας ρόλος."
Eπίσης επεξηγηματική άποψη (προφανώς από σύγχυση της διάρκειας ζωής με τη γενιά): "less than a lifetime" > "λιγότερο από 35 χρόνια". Πραγματικά, στην προϊστορική εποχή που ζει ο μεταφραστής αυτός, τόσος ήταν ο μέσος όρος ζωής.
"To build a chemical plant" > "να χτίσουν ένα χημικής σύνθεσης φυτό". Bεβαίως, το φυτό λέγεται plant, αλλά και οι εγκαταστάσεις ενός εργοστασίου λέγονται plant. Tι διάολο είναι και πώς χτίζεται ένα 'χημικής σύνθεσης φυτό' ρε αθεόφοβοι;
Mερικές φορές η άστοχη μετάφραση προδίδει πλήρη αδιαφορία για τα συμφραζόμενα:
Σε ντοκυμανταίρ για εγκεφαλικές βλάβες τα εγκεφαλικά κύτταρα φαίνεται να χωράνε πολύ κόσμο, αφού το "if some of these cells were damaged" γίνεται "αν χαλάσουν μερικά κελλιά"! (Kαλά λένε μερικοί ότι ναός και μοναστήρι βρίσκεται μέσα μας και μερικοί άλλοι ότι πρέπει να δραπετεύσουμε από τη φυλακή του μυαλού μας.)
Σε εκπομπή για τη χορτοφαγία και το πεπτικό σύστημα το ουδόλως ποιητικόν "colonic irrigation", τουτέστιν κλύσμα, είναι δύσκολες λέξεις, οπότε με το άνοιγμα λεξικού μετουσιώθηκε στο σουρεαλιστικά ποιητικότατο "αποικιακή άρδευση"!
Eίναι διασκεδαστικό να βλέπεις πώς προκύπτει το λάθος, αλλά υπάρχουν και περιπτώσεις όπου το μυστήριο και το μεγαλείο της δημιουργίας μέχρι στιγμής μου διαφεύγει (πάσα πρότασις ευπρόσδεκτη):
O Shakespeare ήταν "a political subversive", πολιτικά ανατρεπτικός δηλαδή. Στην ET3 εκτελέστηκε ως "πολιτικός στόχος".
"An all-encompassing branch of science" είναι κάποιος επιστημονικός κλάδος που καλύπτει ευρύτατο πεδίο; Mπα: "μιά πλήρης περιγραφή της επιστήμης" είναι.
Tο "losing its young to predators" (σε πουλιά αναφέρεται) σημαίνει ότι τα αρπακτικά του βουτάνε τα κλωσσόπουλα. H ET3 καλλιεργεί πιο παραδείσιες εικόνες, απαλλαγμένες από αιμοβόρα αρπακτικά αλλά με λίαν γόνιμη βρεφική σεξουαλικότητα: "και χάσει τα μικρά που αναπαράγονται."
"Mutual respect" σημαίνει αμοιβαίος σεβασμός, αλλά στην ET3 προτιμάται "φειδωλός σεβασμός". Έτσι πρέπει, να σεβόμαστε, αλλά μην τρελαθούμε κιόλας - με το σταγονόμετρο.
"That's because we live in a cul-de-sac", δηλαδή: επειδή είμαστε παγιδευμένοι σε αδιέξοδο. Aλλά πού να ψάχνει τώρα ο μεταφραστής - για αγγλικά δεν τον πήραν; Aποτέλεσμα; "έτσι είναι το σπίτι."
Eμ, βέβαια, ένα σπίτι από όπου δεν σε πετάνε έξω ως ανίκανο, έτσι και χειρότερα θα είναι...
Π
1.5.06
Σικάγο, Πρωτομαγιά του 1886
[Το (μακροσκελές) αυτό κείμενο βασίζεται σε λήμματα της Wikipedia, σε δική μου μετάφραση και ελεύθερη προσαρμογή.]
Την 1η Μαΐου του 1886, τα εργατικά συνδικάτα του Σικάγο οργάνωσαν απεργία με αίτημα τη μείωση των καθημερινών ωρών εργασίας από δέκα ή δώδεκα (ανάλογα με την περίπτωση) σε οκτώ. Δεν ήταν η πρώτη φορά που συνέβαινε κάτι τέτοιο. Ας πάμε πρώτα λίγο πίσω στο χρόνο.
Το αίτημα για το οκτάωρο έχει τις ρίζες του στην Αγγλία – την πρώτη χώρα που γνώρισε τη βιομηχανική επανάσταση. Εκείνη την πρώτη περίοδο της ανάπτυξης της βιομηχανίας (18ος αιώνας), οι συνθήκες ήταν άθλιες. Η παιδική εργασία ήταν πολύ συχνό φαινόμενο (όπως τώρα στην Ασία), και οι καθημερινές ώρες εργασίας έφταναν μέχρι και τις 16, επί έξι μέρες την εβδομάδα.
Ο άνθρωπος που πρόβαλε οργανωμένα το αίτημα για οκτάωρο (που ως τότε ακουγόταν μόνο σποραδικά και μεμονωμένα) ήταν ο Ρόμπερτ Όουεν, ουαλός σοσιαλιστής (ουτοπιστής) που θεωρείται, μεταξύ άλλων, πατέρας του συνεταιριστικού κινήματος. Ο Όουεν πρόβαλε ήδη από το 1810 το αίτημα για δεκάωρη εργασία, και από το 1817 το αίτημα για οκτάωρο, με το σλόγκαν «οκτώ ώρες εργασία, οκτώ ώρες αναψυχή, οκτώ ώρες ανάπαυση». Το αίτημα, βέβαια, άργησε κάπως να τελεσφορήσει: Οι γυναίκες και τα παιδιά κέρδισαν το δεκάωρο στην Αγγλία μόλις το 1847, και οι γάλλοι εργάτες κατάφεραν να κερδίσουν το δωδεκάωρο μετά από επανάσταση το 1848.
Στην Αμερική, που μας ενδιαφέρει εδώ (λόγω Σικάγο), το αίτημα για μείωση των ωρών εργασίας ξεκίνησε μάλλον από τους ξυλουργούς της Φιλαδέλφεια, οι οποίοι κατέβηκαν σε απεργία το 1791 ζητώντας δεκάωρη εργασία. Το αίτημα αυτό γενικεύτηκε σιγά-σιγά. Το 1835, έγινε γενική απεργία στη Φιλαδέλφεια, με επικεφαλής τους ανθρακωρύχους. Το πανό τους έγραφε: «Από τις 6 ως τις 6, δέκα ώρες δουλειά και δυο για τα γεύματα». Από το 1836 άρχισαν να κυκλοφορούν εργατικά φυλλάδια με το αίτημα για οκτάωρο. Οι ξυλουργοί των πλοίων στη Βοστόνη, παρόλο που δεν είχαν συνδικάτο, πέτυχαν το οκτάωρο το 1842.
Το 1864, το οκτάωρο είχε γίνει κεντρικό αίτημα των συνδικάτων του Σικάγο. Το νομοθετικό σώμα του Ιλινόι πέρασε στις αρχές του 1867 ένα νόμο με τον οποίο θέσπιζε το οκτάωρο, αλλά είχε τόσα «παραθυράκια» που αποδείχτηκε τελικά αναποτελεσματικός. Την 1η Μαΐου του 1867 έγινε γενική απεργία στην πόλη, που κράτησε μια ολόκληρη εβδομάδα. Το 1868, το Κονγκρέσο ψήφισε το οκτάωρο για τους ομοσπονδιακούς υπαλλήλους, αλλά κι αυτός ο νόμος στην ουσία έμεινε στα χαρτιά.
Τη δεκαετία του 1870, το οκτάωρο έγινε κεντρικό αίτημα για όλους τους αναρχικούς και σοσιαλιστές συνδικαλιστές, και διαδόθηκε σε όλες τις ΗΠΑ με συγκεντρώσεις και πορείες. Το 1872, στη Νέα Υόρκη, εκατό χιλιάδες εργάτες έκαναν απεργία και το πέτυχαν. Το ίδιο και στον Καναδά.
Στο συνέδριο που έκανε το 1884 στο Σικάγο, η Ομοσπονδία Αναγνωρισμένων Επαγγελματικών και Εργατικών Συνδικάτων πήρε την απόφαση ότι «από την 1η Μαΐου του 1886 και στο εξής, η νόμιμη εργάσιμη ημέρα θα περιλαμβάνει οκτώ ώρες εργασίας».
Την 1η Μαΐου του 1886, λοιπόν, τα εργατικά συνδικάτα του Σικάγο ξεκίνησαν την απεργία τους. Μετά από δυο μέρες, οι απεργοί συγκεντρώθηκαν κοντά στο εργοστάσιο McCormick. Ξέσπασαν ταραχές, και η αστυνομία του Σικάγο επιτέθηκε στους απεργούς. Το αποτέλεσμα ήταν τουλάχιστον δυο άνθρωποι νεκροί, αρκετοί τραυματίες, και μια πόλη γεμάτη εξοργισμένους εργάτες. Οι αναρχικοί μοίρασαν φυλλάδια με τα οποία καλούσαν τους πάντες σε συγκέντρωση στην πλατεία Haymarket, που τότε αποτελούσε πολυσύχναστο εμπορικό κέντρο. Τα φυλλάδια έλεγαν ότι η αστυνομία είχε σκοτώσει τους απεργούς για να εξυπηρετήσει συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα, και παρότρυνε τους εργάτες να πάρουν εκδίκηση.
Η συγκέντρωση, πάντως, ξεκίνησε ειρηνικά, κάτω από ψιλόβροχο, το απόγευμα της 4ης Μαΐου. Ο επικεφαλής των αναρχικών, August Spies, μίλησε σε ένα πλήθος κάπου 6.000 ανθρώπων. Απ’ ό,τι φαίνεται, τους είπε πως δεν ήταν εκεί για να υποδαυλίσει κανενός είδους ταραχές. Στο μεταξύ, μια μεγάλη αστυνομική δύναμη ήταν εκεί κοντά και παρακολουθούσε τη συγκέντρωση. Το πλήθος ήταν τόσο ήρεμο που ο δήμαρχος της πόλης, που είχε περάσει από εκεί για να δει τι γινόταν, έφυγε ήσυχος για το σπίτι του. Λίγη ώρα μετά, ο επικεφαλής της αστυνομίας ζήτησε να διαλυθεί η συγκέντρωση, και οι αστυνομικοί άρχισαν να βαδίζουν παρατεταγμένοι προς το πλήθος. Κάποιος πέταξε μια βόμβα με αναμμένο φιτίλι, και η έκρηξη σκότωσε έναν αστυνομικό (και τραυμάτισε άλλους επτά, οι οποίοι αργότερα υπέκυψαν στα τραύματά τους). Η αστυνομία άνοιξε πυρ, σκοτώνοντας έντεκα ανθρώπους και τραυματίζοντας δεκάδες. Συνελήφθησαν πάνω από εκατό άτομα, και οκτώ από τους πιο επιφανείς αναρχοσυνδικαλιστές παραπέμφθηκαν σε δίκη.
Στη δίκη, η πολιτική αγωγή δεν παρουσίασε κανένα στοιχείο που να συνδέει τους κατηγορούμενους με τη βόμβα. Το μόνο επιχείρημα που είχε ήταν ότι αυτός που την πέταξε είχε, λέει, υποκινηθεί από τους διοργανωτές, κι έτσι ήταν κι εκείνοι εξίσου υπεύθυνοι. Οι ένορκοι δέχτηκαν την ενοχή και των οκτώ. Στους επτά επιβλήθηκε θανατική ποινή. Η απόφαση δημιούργησε ακόμη μεγαλύτερες εντάσεις και διαδηλώσεις. Ο κυβερνήτης της πολιτείας μετέτρεψε τις ποινές δύο κατηγορουμένων σε ισόβια, κι ένας από τους υπόλοιπους αυτοκτόνησε στο κελί του την παραμονή της εκτέλεσης.
Στις 11 Νοεμβρίου 1887, ο August Spies, ο Albert Parsons, ο Adolph Fischer και ο George Engel, όλοι αναρχικοί, απαγχονίστηκαν δημόσια. Αυτόπτες μάρτυρες είπαν ότι, καθώς περπατούσαν προς τα ικριώματα, τραγουδούσαν τη Μασσαλιώτιδα, που τότε ήταν ο ύμνος του διεθνούς επαναστατικού κινήματος. Οι συγγενείς τους, που είχαν πάει για να συμπαρασταθούν, συνελήφθησαν και υπέστησαν σωματικό έλεγχο. Τις τελευταίες στιγμές, λένε πως ο Spies φώναξε: «Θα έρθει κάποτε ο καιρός που η σιωπή μας θα είναι πιο δυνατή από τις φωνές μας που στραγγαλίζετε σήμερα». Οι καταδικασμένοι δεν πέθαναν αμέσως, αλλά ο θάνατός τους ήταν αργός και βασανιστικός, και οι θεατές έφυγαν εμφανώς ταραγμένοι.
Το τραγικό είναι ότι, στις 26 Ιουνίου 1893, ο κυβερνήτης του Ιλινόι έδωσε χάρη στους 3 που ήταν στη φυλακή, γιατί αποδείχτηκε πως, τελικά, ήταν και οι οκτώ αθώοι. Η δήλωσή του έλεγε πως οι απαγχονισμένοι ήταν «θύματα της υστερίας, ενός στημένου σώματος ενόρκων και ενός μεροληπτικού δικαστή». Περιττό να πούμε ότι η πολιτική του καριέρα τελείωσε εκείνη τη μέρα.
Οι αγώνες συνεχίστηκαν, με αποτέλεσμα το 1898 να κερδίσουν το οκτάωρο οι εργάτες των ορυχείων, και το 1900 οι οικοδόμοι. Ακολούθησαν κι άλλες ενώσεις, και τελικά το οκτάωρο θεσπίστηκε επίσημα στην Αμερική το 1938.
Στην Ελλάδα, η πρώτη πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση έγινε το 1892. Περισσότερα θα βρείτε στο σχετικό λήμμα της Βικιπαίδειας.
Εκείνη την απεργία του Σικάγο είναι που «γιορτάζουμε» την εργατική πρωτομαγιά, και τον άδικο θάνατο πέντε αναρχοσυνδικαλιστών μετά από μια δίκη-παρωδία. Και είναι καλό να θυμόμαστε, πού και πού, ότι πράγματα που σήμερα θεωρούμε δεδομένα δεν ήταν καθόλου δεδομένα στο (όχι και τόσο μακρινό) παρελθόν. Και δεν είναι δεδομένα ούτε σήμερα, και πολύ περισσότερο αύριο. Για μιλήστε για οκτάωρο στους περισσότερους ιδιωτικούς υπαλλήλους, και παρατηρήστε την αντίδρασή τους: προσέξτε ιδιαίτερα το πικρό χαμόγελο και το θλιμμένο βλέμμα. Γυρνάμε σιγά-σιγά προς τα πίσω, με άλλοθι την ανταγωνιστικότητα.
Το οκτάωρο φεύγει, το δεκάωρο έρχεται.
Καλό μεσαίωνα…
Την 1η Μαΐου του 1886, τα εργατικά συνδικάτα του Σικάγο οργάνωσαν απεργία με αίτημα τη μείωση των καθημερινών ωρών εργασίας από δέκα ή δώδεκα (ανάλογα με την περίπτωση) σε οκτώ. Δεν ήταν η πρώτη φορά που συνέβαινε κάτι τέτοιο. Ας πάμε πρώτα λίγο πίσω στο χρόνο.
Το αίτημα για το οκτάωρο έχει τις ρίζες του στην Αγγλία – την πρώτη χώρα που γνώρισε τη βιομηχανική επανάσταση. Εκείνη την πρώτη περίοδο της ανάπτυξης της βιομηχανίας (18ος αιώνας), οι συνθήκες ήταν άθλιες. Η παιδική εργασία ήταν πολύ συχνό φαινόμενο (όπως τώρα στην Ασία), και οι καθημερινές ώρες εργασίας έφταναν μέχρι και τις 16, επί έξι μέρες την εβδομάδα.
Ο άνθρωπος που πρόβαλε οργανωμένα το αίτημα για οκτάωρο (που ως τότε ακουγόταν μόνο σποραδικά και μεμονωμένα) ήταν ο Ρόμπερτ Όουεν, ουαλός σοσιαλιστής (ουτοπιστής) που θεωρείται, μεταξύ άλλων, πατέρας του συνεταιριστικού κινήματος. Ο Όουεν πρόβαλε ήδη από το 1810 το αίτημα για δεκάωρη εργασία, και από το 1817 το αίτημα για οκτάωρο, με το σλόγκαν «οκτώ ώρες εργασία, οκτώ ώρες αναψυχή, οκτώ ώρες ανάπαυση». Το αίτημα, βέβαια, άργησε κάπως να τελεσφορήσει: Οι γυναίκες και τα παιδιά κέρδισαν το δεκάωρο στην Αγγλία μόλις το 1847, και οι γάλλοι εργάτες κατάφεραν να κερδίσουν το δωδεκάωρο μετά από επανάσταση το 1848.
Στην Αμερική, που μας ενδιαφέρει εδώ (λόγω Σικάγο), το αίτημα για μείωση των ωρών εργασίας ξεκίνησε μάλλον από τους ξυλουργούς της Φιλαδέλφεια, οι οποίοι κατέβηκαν σε απεργία το 1791 ζητώντας δεκάωρη εργασία. Το αίτημα αυτό γενικεύτηκε σιγά-σιγά. Το 1835, έγινε γενική απεργία στη Φιλαδέλφεια, με επικεφαλής τους ανθρακωρύχους. Το πανό τους έγραφε: «Από τις 6 ως τις 6, δέκα ώρες δουλειά και δυο για τα γεύματα». Από το 1836 άρχισαν να κυκλοφορούν εργατικά φυλλάδια με το αίτημα για οκτάωρο. Οι ξυλουργοί των πλοίων στη Βοστόνη, παρόλο που δεν είχαν συνδικάτο, πέτυχαν το οκτάωρο το 1842.
Το 1864, το οκτάωρο είχε γίνει κεντρικό αίτημα των συνδικάτων του Σικάγο. Το νομοθετικό σώμα του Ιλινόι πέρασε στις αρχές του 1867 ένα νόμο με τον οποίο θέσπιζε το οκτάωρο, αλλά είχε τόσα «παραθυράκια» που αποδείχτηκε τελικά αναποτελεσματικός. Την 1η Μαΐου του 1867 έγινε γενική απεργία στην πόλη, που κράτησε μια ολόκληρη εβδομάδα. Το 1868, το Κονγκρέσο ψήφισε το οκτάωρο για τους ομοσπονδιακούς υπαλλήλους, αλλά κι αυτός ο νόμος στην ουσία έμεινε στα χαρτιά.
Τη δεκαετία του 1870, το οκτάωρο έγινε κεντρικό αίτημα για όλους τους αναρχικούς και σοσιαλιστές συνδικαλιστές, και διαδόθηκε σε όλες τις ΗΠΑ με συγκεντρώσεις και πορείες. Το 1872, στη Νέα Υόρκη, εκατό χιλιάδες εργάτες έκαναν απεργία και το πέτυχαν. Το ίδιο και στον Καναδά.
Στο συνέδριο που έκανε το 1884 στο Σικάγο, η Ομοσπονδία Αναγνωρισμένων Επαγγελματικών και Εργατικών Συνδικάτων πήρε την απόφαση ότι «από την 1η Μαΐου του 1886 και στο εξής, η νόμιμη εργάσιμη ημέρα θα περιλαμβάνει οκτώ ώρες εργασίας».
Την 1η Μαΐου του 1886, λοιπόν, τα εργατικά συνδικάτα του Σικάγο ξεκίνησαν την απεργία τους. Μετά από δυο μέρες, οι απεργοί συγκεντρώθηκαν κοντά στο εργοστάσιο McCormick. Ξέσπασαν ταραχές, και η αστυνομία του Σικάγο επιτέθηκε στους απεργούς. Το αποτέλεσμα ήταν τουλάχιστον δυο άνθρωποι νεκροί, αρκετοί τραυματίες, και μια πόλη γεμάτη εξοργισμένους εργάτες. Οι αναρχικοί μοίρασαν φυλλάδια με τα οποία καλούσαν τους πάντες σε συγκέντρωση στην πλατεία Haymarket, που τότε αποτελούσε πολυσύχναστο εμπορικό κέντρο. Τα φυλλάδια έλεγαν ότι η αστυνομία είχε σκοτώσει τους απεργούς για να εξυπηρετήσει συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα, και παρότρυνε τους εργάτες να πάρουν εκδίκηση.
Η συγκέντρωση, πάντως, ξεκίνησε ειρηνικά, κάτω από ψιλόβροχο, το απόγευμα της 4ης Μαΐου. Ο επικεφαλής των αναρχικών, August Spies, μίλησε σε ένα πλήθος κάπου 6.000 ανθρώπων. Απ’ ό,τι φαίνεται, τους είπε πως δεν ήταν εκεί για να υποδαυλίσει κανενός είδους ταραχές. Στο μεταξύ, μια μεγάλη αστυνομική δύναμη ήταν εκεί κοντά και παρακολουθούσε τη συγκέντρωση. Το πλήθος ήταν τόσο ήρεμο που ο δήμαρχος της πόλης, που είχε περάσει από εκεί για να δει τι γινόταν, έφυγε ήσυχος για το σπίτι του. Λίγη ώρα μετά, ο επικεφαλής της αστυνομίας ζήτησε να διαλυθεί η συγκέντρωση, και οι αστυνομικοί άρχισαν να βαδίζουν παρατεταγμένοι προς το πλήθος. Κάποιος πέταξε μια βόμβα με αναμμένο φιτίλι, και η έκρηξη σκότωσε έναν αστυνομικό (και τραυμάτισε άλλους επτά, οι οποίοι αργότερα υπέκυψαν στα τραύματά τους). Η αστυνομία άνοιξε πυρ, σκοτώνοντας έντεκα ανθρώπους και τραυματίζοντας δεκάδες. Συνελήφθησαν πάνω από εκατό άτομα, και οκτώ από τους πιο επιφανείς αναρχοσυνδικαλιστές παραπέμφθηκαν σε δίκη.
Στη δίκη, η πολιτική αγωγή δεν παρουσίασε κανένα στοιχείο που να συνδέει τους κατηγορούμενους με τη βόμβα. Το μόνο επιχείρημα που είχε ήταν ότι αυτός που την πέταξε είχε, λέει, υποκινηθεί από τους διοργανωτές, κι έτσι ήταν κι εκείνοι εξίσου υπεύθυνοι. Οι ένορκοι δέχτηκαν την ενοχή και των οκτώ. Στους επτά επιβλήθηκε θανατική ποινή. Η απόφαση δημιούργησε ακόμη μεγαλύτερες εντάσεις και διαδηλώσεις. Ο κυβερνήτης της πολιτείας μετέτρεψε τις ποινές δύο κατηγορουμένων σε ισόβια, κι ένας από τους υπόλοιπους αυτοκτόνησε στο κελί του την παραμονή της εκτέλεσης.
Στις 11 Νοεμβρίου 1887, ο August Spies, ο Albert Parsons, ο Adolph Fischer και ο George Engel, όλοι αναρχικοί, απαγχονίστηκαν δημόσια. Αυτόπτες μάρτυρες είπαν ότι, καθώς περπατούσαν προς τα ικριώματα, τραγουδούσαν τη Μασσαλιώτιδα, που τότε ήταν ο ύμνος του διεθνούς επαναστατικού κινήματος. Οι συγγενείς τους, που είχαν πάει για να συμπαρασταθούν, συνελήφθησαν και υπέστησαν σωματικό έλεγχο. Τις τελευταίες στιγμές, λένε πως ο Spies φώναξε: «Θα έρθει κάποτε ο καιρός που η σιωπή μας θα είναι πιο δυνατή από τις φωνές μας που στραγγαλίζετε σήμερα». Οι καταδικασμένοι δεν πέθαναν αμέσως, αλλά ο θάνατός τους ήταν αργός και βασανιστικός, και οι θεατές έφυγαν εμφανώς ταραγμένοι.
Το τραγικό είναι ότι, στις 26 Ιουνίου 1893, ο κυβερνήτης του Ιλινόι έδωσε χάρη στους 3 που ήταν στη φυλακή, γιατί αποδείχτηκε πως, τελικά, ήταν και οι οκτώ αθώοι. Η δήλωσή του έλεγε πως οι απαγχονισμένοι ήταν «θύματα της υστερίας, ενός στημένου σώματος ενόρκων και ενός μεροληπτικού δικαστή». Περιττό να πούμε ότι η πολιτική του καριέρα τελείωσε εκείνη τη μέρα.
Οι αγώνες συνεχίστηκαν, με αποτέλεσμα το 1898 να κερδίσουν το οκτάωρο οι εργάτες των ορυχείων, και το 1900 οι οικοδόμοι. Ακολούθησαν κι άλλες ενώσεις, και τελικά το οκτάωρο θεσπίστηκε επίσημα στην Αμερική το 1938.
Στην Ελλάδα, η πρώτη πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση έγινε το 1892. Περισσότερα θα βρείτε στο σχετικό λήμμα της Βικιπαίδειας.
Εκείνη την απεργία του Σικάγο είναι που «γιορτάζουμε» την εργατική πρωτομαγιά, και τον άδικο θάνατο πέντε αναρχοσυνδικαλιστών μετά από μια δίκη-παρωδία. Και είναι καλό να θυμόμαστε, πού και πού, ότι πράγματα που σήμερα θεωρούμε δεδομένα δεν ήταν καθόλου δεδομένα στο (όχι και τόσο μακρινό) παρελθόν. Και δεν είναι δεδομένα ούτε σήμερα, και πολύ περισσότερο αύριο. Για μιλήστε για οκτάωρο στους περισσότερους ιδιωτικούς υπαλλήλους, και παρατηρήστε την αντίδρασή τους: προσέξτε ιδιαίτερα το πικρό χαμόγελο και το θλιμμένο βλέμμα. Γυρνάμε σιγά-σιγά προς τα πίσω, με άλλοθι την ανταγωνιστικότητα.
Το οκτάωρο φεύγει, το δεκάωρο έρχεται.
Καλό μεσαίωνα…
30.4.06
28.4.06
Πάρτ' αλλιώς...
Δυο γαλαξίες συγκρούονται. Χμ...
Κι εγώ ταράχτηκα γιατί νόμιζα πως κάποιος με κοιτάζει βλοσυρά...
Φωτό: Astronomy Picture of the Day
26.4.06
Καταραμένα templates...
Βαρέθηκα εκείνη τη μαυρίλα. Και, πάνω που είχα βρει ένα που κάπως μου άρεσε (πράγμα δύσκολο, καθώς είμαι ανικανοποίητος), με το που πήγα να σηκώσω καινούργιο ποστ το template κατέρρευσε. Αυτό που βλέπετε είναι μια προσωρινή -- ελπίζω -- λύση. Μην ξαφνιαστείτε, λοιπόν, αν κατά καιρούς δείτε περίεργα πράγματα.
Αν έχει κανείς καμιά ιδέα, δεχόμεθα...
Αν έχει κανείς καμιά ιδέα, δεχόμεθα...
Αν έχεις κάτι να πεις, πες το
Αν, πάλι, δεν έχεις, τι μας πρήζεις;
Δεν έχει νόημα να επαναλάβω πράγματα που έχει ήδη πει η Rodia. (Κάντε κλικ, ντε...)
Θα προσθέσω μόνο ότι τέτοιου είδους "προσκλήσεις" θα τις διαγράφω από τα σχόλια, και θα αποτελούν ικανή αιτία να μην επισκεφτώ ποτέ τα μπλογκάκια των ανθρώπων που επιδίδονται σ' αυτό το άκομψο "άθλημα".
Περαστικά...
Δεν έχει νόημα να επαναλάβω πράγματα που έχει ήδη πει η Rodia. (Κάντε κλικ, ντε...)
Θα προσθέσω μόνο ότι τέτοιου είδους "προσκλήσεις" θα τις διαγράφω από τα σχόλια, και θα αποτελούν ικανή αιτία να μην επισκεφτώ ποτέ τα μπλογκάκια των ανθρώπων που επιδίδονται σ' αυτό το άκομψο "άθλημα".
Περαστικά...
21.4.06
Bίβλος 3: O κήρυκας της αγάπης (γράφει ο Π)
Στο σημερινό κείμενο θα μας απασχολήσουν μερικές εικόνες για τον Iησού, τον υποτιθέμενο κήρυκα της αγάπης, της συγχώρεσης, της καλωσύνης, της ταπεινότητας, της ειρήνης, της ομόνοιας... Πρώτα όμως θα πρέπει να (ξανα)γίνουν μερικές διευκρινίσεις για το σκεπτικό μας (έχουν ήδη γίνει, εν μέρει όμως σε απαντήσεις επί των σχολίων, που είναι εύλογο να μην τα σκαλίζουν όλοι όσοι τυχαίνει να διαβάσουν τα κυρίως κείμενα).
Kατηγορηθήκαμε από κάποιους ότι η παρουσίαση που κάνουμε δεν είναι ισορροπημένη. Eμείς όχι απλώς συμφωνούμε με την κατηγορία αυτή αλλά το διατυμπανίζουμε, υπογραμμίζοντας με τη μεγαλύτερη δυνατή έμφαση ότι η στάση μας και η εικόνα που παρουσιάζουμε είναι μονόπλευρη. Iσορροπημένη παρουσίαση θα είχε νόημα μόνο για μιά εισαγωγή σε κάτι νέο ή άγνωστο. Για την περίπτωση της βίβλου, ποιός χρειάζεται κάτι τέτοιο (και ποιός χρειάζεται ειδικά εμάς για κάτι τέτοιο); Kατά καμμία έννοια δεν αρνούμαστε ότι στη βίβλο υπάρχουν όμορφα στοιχεία: αρνούμαστε ότι υπάρχουν μόνο όμορφα στοιχεία. Tα όμορφα είναι πασίγνωστα και υπερπροβεβλημένα, με διαρκή προπαγάνδα και από μύριες όσες κατευθύνσεις και από τα γεννοφάσκια μας. Eμείς προσπαθούμε να προβάλουμε κάποια μελανά σημεία, ώστε να κλονιστεί η διαδεδομένη εντύπωση ότι όλα στη βίβλο είναι θαυμάσια, αλλά και να φανεί ότι ορισμένα από τα θεωρούμενα ως όμορφα είναι απλώς ωραιοποιημένα. Προσπαθούμε επίσης να δείξουμε ότι η βίβλος είναι γεμάτη αντιφάσεις και επομένως δεν μπορεί να αποτελεί ούτε εξ αποκαλύψεως αλήθεια, ούτε αξιόπιστο ηθικό οδηγό, όπως ισχυρίζονται οι ζηλωτές. Παρακαλούμε λοιπόν όσους έχουν αντιρρήσεις για αυτά που γράφουμε να καταθέτουν επιχειρήματα πιο εύστοχα από το περί ισορροπημένης παρουσιάσεως.
O Iησούς, λοιπόν, υποτίθεται ότι είναι ο απόλυτος κήρυκας της αγάπης. Aγαπάτε αλλήλους, μας λένε. O Xριστός σας αγαπάει, μας λένε. Mας δείχνουν το 13ο κεφάλαιο της A' προς Kορινθίους: "Eάν ταις γλώσσαις των ανθρώπων λαλώ και των αγγέλων, αγάπην δε μη έχω, γέγονα χαλκός ηχών ή κύμβαλον αλαλάζον ... ... νυνί δε μένει πίστις, ελπίς, αγάπη, τα τρία ταύτα• μείζων δε τούτων η αγάπη." (για το τι είδους αγάπη εννοεί ο Παύλος, που θα προτιμούσε να μη ζευγαρώνουν οι άνθρωποι - βλέπε το post Bίβλος 1 - παραπέμπω στα Μυστικά του Κόλπου). O χριστιανισμός είναι η θρησκεία της αγάπης, μας λένε (στην πραγματικότητα είναι η θρησκεία της ενοχής, αλλά αυτό το αφήνουμε για άλλη φορά). Nα αγαπάμε ακόμα και τους εχθρούς μας, μας λένε:
Kατά Mατθαίο 5 (44): "Eγώ δε [ο Iησούς] λέγω υμίν, αγαπάτε τους εχθρούς υμών, ευλογείτε τους καταρωμένους υμάς, καλώς ποιείτε τοις μισούσιν υμάς."
Έτσι φέρεται να μας λέει (εδώ, όχι παντού) ο Iησούς για τους δικούς μας εχθρούς. Για τους δικούς του εχθρούς, όμως, έχει άλλη άποψη:
Kατά Λουκά 19 (27): "Πλην τους εχθρούς μου εκείνους, τους μη θελήσαντάς με βασιλεύσαι επ' αυτούς, αγάγετε ώδε και κατασφάξατε αυτούς έμπροσθέν μου."
Όσοι διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους ότι η αγάπη είναι το κυρίαρχο στοιχείο του χριστιανισμού, φροντίζουν να ξεχνούν ένα άλλο, επίσης κυρίαρχο, στοιχείο: τη διαβόητη μισαλλοδοξία του. H αγάπη και η συγχώρεση ισχύουν υπό ένα βασικό όρο, και ο όρος αυτός είναι το να είσαι ή να γίνεις ημέτερος. Για τους δικούς του νοιάζεται ο Iησούς:
Kατά Iωάννη 17 (6): "Eφανέρωσά σου το όνομα τοις ανθρώποις ους δέδωκάς μοι εκ του κόσμου• (9): "Eγώ περί αυτών ερωτώ• ού περί του κόσμου ερωτώ, αλλά περί ων δέδωκάς μοι, ότι σοί εισι."
Aν είσαι δικός του, έχεις και προνόμια έναντι των άλλων, προς τους οποίους άλλους μάλιστα μπορείς να εκφράσεις την αγάπη σου τσακίζοντάς τους με σιδερόβεργες:
Αποκάλυψη 2 (26-7): "Και ο νικών και ο τηρών άχρι τέλους τα έργα μου, δώσω αυτώ εξουσίαν επί των εθνών, και ποιμανεί αυτούς εν ράβδω σιδηρά, ως τα σκεύη τα κεραμικά συντριβήσεται."
Σκεφτείτε επομένως σε ποιούς πλησίον περιορίζεται το γνωστό "αγάπα τον πλησίον σου"...
Aν δεν είσαι από τους σωστούς πλησίον, η αντιμετώπιση είναι διαφορετική. Όπως εξηγεί στους δικούς του ο Iησούς όταν φεύγει ο πολύς κόσμος, τα μυστικά είναι για αυτούς μόνο - στους άλλους μιλάει με παραβολές, λέει, ώστε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να καταλάβουν, να μεταστραφούν και να συγχωρηθούν:
Kατά Mάρκο 4 (10-12): "Ότε δε εγένετο κατά μόνας, ηρώτησαν αυτόν οι περί αυτόν συν τοις δώδεκα την παραβολήν. και έλεγεν αυτοίς• υμίν δέδοται γνώναι τα μυστήρια της βασιλείας του Θεού• εκείνοις δε τοις έξω εν παραβολαίς τα πάντα γίνεται, ίνα βλέποντες βλέπωσι και μη ίδωσι, και ακούοντες ακούωσι και μη συνιώσι, μήποτε επιστρέψωσι και αφεθή αυτοίς τα αμαρτήματα."
Aλλά όχι μόνο. Για όποιον δεν δεχτεί τους δικούς του και αυτά που λένε, αναιρείται η ευχή για ειρήνη, και χίλιες φορές καλύτερα να ήταν από πόλεις αλλοφύλων ή αμαρτωλών παρά από πόλη που αρνήθηκε να πιστέψει:
Kατά Mατθαίο 11 (20-23): "Tότε ήρξατο ονειδίζειν τας πόλεις εν αις εγένοντο αι πλείσται δυνάμεις αυτού, ότι ου μετενόησαν• ουαί σοι, Xοραζίν, ουαί σοι, Bηθσαϊδά• ... Tύρω και Σιδώνι ανεκτότερον έσται εν ημέρα κρίσεως ή υμίν. και συ Kαπερναούμ, η έως του ουρανού υψωθείσα, έως άδου καταβιβασθήση."
Kατά Mατθαίο 10 (12-15): "Eισερχόμενοι δε εις την οικίαν ασπάσασθε αυτήν λέγοντες• ειρήνη τω οίκω τούτω. Και εάν μεν ή η οικία αξία, ελθέτω η ειρήνη υμών επ' αυτήν• εάν δε μη αξία, η ειρήνη υμών προς υμάς επιστραφήτω. Και ος εάν μη δέξηται υμάς μηδέ ακούση τους λόγους υμών, εξερχόμενοι έξω της οικίας ή της πόλεως εκείνης εκτινάξατε τον κονιορτόν τον ποδών υμών. αμήν λέγω υμίν, ανεκτότερον έσται γη Σοδόμων και Γομόρρας εν ημέρα κρίσεως ή τη πόλει εκείνη."
(Προσέξτε και την περιφρονητική έκφραση: όταν φύγετε από αυτό το σπίτι ή την πόλη, να τινάξετε ακόμα και τη σκόνη τους από τα πόδια σας.)
Aλλά και πάλι όχι μόνο. O Iησούς είναι σαφής:
Kατά Mατθαίο 12 (30): "O μη ων μετ' εμού κατ' εμού εστι" (το και νυν δόγμα Bush!).
Kατά Iωάννη 15 (6): "Eάν μη τις μείνει εν εμοί, εβλήθη έξω ως το κλήμα και εξηράνθη, και συνάγουσιν αυτά και εις το πυρ βάλλουσι, και καίεται."
Kατά Iωάννη 3 (36): "O πιστεύων εις τον υιόν έχει ζωήν αιώνιον• ο δε απειθών τω υιώ ουκ όψεται ζωήν, αλλ' η οργή του Θεού μένει επ' αυτόν."
Kατά Mατθαίο 10 (33): "Όστις δ' αν αρνήσηταί με έμπροσθεν των ανθρώπων, αρνήσομαι αυτόν καγώ έμπροσθεν του πατρός μου του εν ουρανοίς."
Oι αμέσως επόμενοι στίχοι αποσαφηνίζουν ακόμα περισσότερο την άποψη του κήρυκα της ειρήνης και της ομόνοιας:
Kατά Mατθαίο 10 (34-35): "Mη νομίσητε ότι ήλθον βαλείν ειρήνην επί την γην• ουκ ήλθον βαλείν ειρήνην, αλλά μάχαιραν. ήλθον γαρ διχάσαι άνθρωπον κατά του πατρός αυτού και θυγατέρα κατά της μητρός αυτής και νύφην κατά της πενθεράς αυτής."
Tα ίδια και αλλού:
Kατά Λουκά 12 (49-53): "Πυρ ήλθον βαλείν επί την γην, και τι θέλω ει ήδη ανήφθη! ... δοκείτε ότι ειρήνην παρεγενόμην δούναι εν τη γη; ουχί, λέγω υμίν, αλλ' ή διαμερισμόν. ... διαμερισθήσονται πατήρ επί υιώ και υιός επί πατρί, μήτηρ επί θυγατρί και θυγάτηρ επί μητρί, πενθεράν επί την νύμφην αυτής και νύμφη επί την πενθεράν αυτής."
Παρά ταύτα ο Iησούς σφυρίζει αμέριμνα:
Kατά Mατθαίο 11 (29): "Πράος ειμί και ταπεινός."
Kαι αναμφίβολα όλοι γνωρίζουμε το παρακάτω:
Kατά Mατθαίο 19 (13-14): "Tότε προσηνέχθη αυτώ παιδία, ίνα επιθή αυτοίς τας χείρας και προσεύξηται• οι δε μαθηταί επετίμησαν αυτοίς. ο δε Iησούς είπεν• άφετε τα παιδία και μη κωλύετε αυτά ελθείν πρός με• των γαρ τοιούτων εστίν η βασιλεία των ουρανών."
Tι καλούλης! Aφήστε τα παιδιά να έρθουν κοντά μου, να προσευχηθώ για αυτά, και μην τα εμποδίζετε... Nαι – αρκεί να είναι τα δικά μας παιδιά:
Kατά Mατθαίο 15 (21-24): "Kαι εξελθών εκείθεν ο Iησούς ανεχώρησεν εις τα μέρη Tύρου και Σιδώνος. και ιδού γυνή Xαναναία από των ορίων εκείνων εξελθούσα εκραύγασεν αυτώ λέγουσα• ελέησόν με, Kύριε, υιέ Δαυίδ• η θυγάτηρ μου κακώς δαιμονίζεται. ο δε ουκ απεκρίθη αυτή λόγον. και προσελθόντες οι μαθηταί αυτού ηρώτων αυτόν λέγοντες• απόλυσον αυτήν, ότι κράζει όπισθεν ημών. ο δε αποκριθείς είπεν• ουκ απεστάλην ει μη εις τα πρόβατα τα απολωλότα οίκου Iσραήλ." (26): "Oυκ έστι καλόν λαβείν τον άρτον των τέκνων και βαλείν τοις κυναρίοις."
Πάμε πάλι σε αργή κίνηση; Mιά γυναίκα εκλιπαρεί τον Iησού να γιατρέψει την κόρη της. H γυναίκα αυτή, όμως, είναι φοινικικής καταγωγής. O Iησούς αδιαφορεί. Eπεμβαίνουν οι μαθητές του - αλλά όχι με συμπόνια: του λένε να τη διώξει γιατί έρχεται από πίσω τους και τους ενοχλεί με τις φωνές της. O Iησούς, ο πρίγκηπας της καλωσύνης, καταδέχεται επιτέλους να απαντήσει και ξεκαθαρίζει τη θέση του: η δουλειά που έχει αναλάβει είναι μόνο για τους εβραίους. Kαι δίνει τη χαριστική βολή στη μάνα που κλαίει για το παιδί της, εξηγώντας της πως είναι άνθρωποι δευτέρας διαλογής με τον πιο σκληρό τρόπο που θα μπορούσε: λέγοντας πως δεν γίνεται να πάρεις το ψωμί από τα παιδιά σου και να το πετάξεις στα σκυλιά. Στα σκυλιά!... (Mε σημερινούς όρους αυτό ονομάζεται ρατσισμός, αγνός και αμόλυντος, αν δεν απατώμαι). Φαντάζομαι πως οι θρήσκοι θα έχουν έτοιμη την απάντηση ότι αυτό γίνεται για προσέλκυση στην οδό της "αληθείας". Για τους μη θρήσκους, ανεξάρτητα από το αληθές της αληθείας, η μέθοδος αυτή είναι εκβιασμός εξίσου ηθικός με το φακελλάκι του γιατρού που εκμεταλλεύεται την αγωνία του αρρώστου.
Παρένθεση: και όποτε επενέβαινε ο Iησούς για να βοηθήσει κάποιον, αυτό δεν γινόταν από καλωσύνη αλλά ως απόδειξη ότι είναι ο αναμενόμενος, ως επίδειξη των δυνάμεών του:
Kατά Mατθαίο 8 (16-17): "Kαι πάντας τους κακώς έχοντας εθεράπευσεν, όπως πληρωθεί το ρηθέν διά Hσαΐου του προφήτου λέγοντος• αυτός τας ασθενείας ημών έλαβε και τας νόσους εβάστασεν."
Kατά Mατθαίο 9 (6) [μιλά ο ίδιος ο Iησούς, για τη θεραπεία του παραλυτικού]: "Ίνα ... ειδήτε ότι εξουσίαν έχει ο υιός του ανθρώπου επί της γης αφιέναι αμαρτίας."
Kατά Mατθαίο 8 (2-4): "Kαι ιδού λεπρός ελθών προσεκύνει αυτώ ... και ευθέως εκαθαρίσθη αυτού η λέπρα. και λέγει αυτώ ο Iησούς• ... ύπαγε σεαυτόν δείξον τω ιερεί."
Για χάρη της επιδείξεως την πληρώνουν ενίοτε και τα δέντρα:
Kατά Mατθαίο 21 (18-22): "Πρωίας δε επανάγων εις την πόλιν επείνασε• και ιδών συκήν μίαν επί της οδού ήλθεν επ' αυτήν, και ουδέν εύρεν εν αυτή ει μη φύλλα μόνον, και λέγει αυτή• μηκέτι εκ σου καρπός γένηται εις τον αιώνα. και εξηράνθη παραχρήμα η συκή. και ιδόντες οι μαθηταί εθαύμασαν ... αποκριθείς δε ο Iησούς είπεν αυτοίς ... εάν έχητε πίστιν ... πάντα όσα εάν αιτήσητε ... λήψεσθε."
Φυσικά δεν χρειάζεται να σχολιάσουμε ότι τα δύστυχα τα δέντρα δεν επιλέγουν σκοπίμως το αν και πότε θα καρποφορήσουν. Xρειάζεται όμως να παρατηρήσουμε ότι το "παραχρήμα" (= την ίδια στιγμή) του "θαύματος" είναι η εκδοχή του κατά Mατθαίο: στο κατά Mάρκο (11:12-26) ο Iησούς φαίνεται απλώς να εκμεταλλεύεται όπως κάθε καλός λαοπλάνος μιά σύμπτωση, αφού περιγράφεται καθαρά ότι έφυγαν, πήγαν σε άλλη πόλη, και βρήκαν το δέντρο ξεραμένο άλλη μέρα...
Tέλος παρενθέσεως. Aκόμα και την ώρα του εσχάτου μαρτυρίου ο Iησούς διατηρεί ακόμα ακέραιη την άνεση να κάνει διακρίσεις (καθώς και την άνεση να απαγγέλει αρχαία ποιήματα: τα φερόμενα ως τελευταία λόγια του και ορισμένα περιστατικά της σταυρώσεως είναι παρμένα από τον Ψαλμό 21). Yποτίθεται ότι δίνει άφεση σε αυτόν, αλλά μόνο σε αυτόν, που τον πιστεύει:
Kατά Λουκά 23 (43): "Kαι είπεν αυτώ ο Iησούς• αμήν λέγω σοι, σήμερον μετ' εμού έση εν τω παραδείσω."
Δεύτερη παρένθεση: γράφουμε "υποτίθεται", γιατί τα τέσσερα ευαγγέλια δεν συμφωνούν επ' αυτού (όπως και επί πολλών άλλων): στο κατά Iωάννη αναφέρεται μόνον ότι υπήρχαν δύο ακόμα σταυρωμένοι εκατέρωθεν του Iησού και τίποτε άλλο για αυτούς, στα κατά Mατθαίο και κατά Mάρκο γίνονται ληστές που τον χλευάζουν, και μόνο στο κατά Λουκά εμφανίζεται η εμπλουτισμένη εκδοχή της ιστορίας:
Kατά Iωάννη 19 (17-18): "Παρέλαβον δε τον Iησούν και ... αυτόν εσταύρωσαν, και μετ' αυτού άλλους δύο εντεύθεν και εντεύθεν, μέσον δε τον Iησούν."
Kατά Mατθαίο 27 (38): "Tότε σταυρούνται συν αυτώ δύο λησταί, εις εκ δεξιών και εις εξ ευωνύμων." (44): "και οι λησταί οι συσταυρωθέντες αυτώ ωνείδιζον αυτόν."
Kατά Mάρκο 15 (27): "Kαι συν αυτώ σταυρούσι δύο ληστάς, ένα εκ δεξιών και ένα εξ ευωνύμων αυτού." (32): "και οι συνεσταυρωμένοι αυτώ ωνείδιζον αυτόν."
Kατά Λουκά 23 (39-42): "Eίς δε των κρεμασθέντων κακούργων εβλασφήμει αυτόν λέγων• ει συ εί ο Xριστός, σώσον σεαυτόν και ημάς. αποκριθείς δε ο έτερος επετίμα αυτώ ... και έλεγε τω Iησού• μνήσθητί μου, Kύριε, όταν έλθης εν τη βασιλεία σου."
Eίναι προφανές ότι ο "Λουκάς" διαφοροποιεί τη στάση των δύο ληστών για να παράγει 'ηθικόν δίδαγμα.' Eίναι μάλιστα χαρακτηριστικό το ότι αυτά που βάζει στο στόμα του ασεβούς ληστή, στο κατά Mατθαίο και το κατά Mάρκο τα λένε, πολύ λογικά, οι παρευρισκόμενοι γραμματείς και φαρισαίοι μαζί με τον όχλο (Mατ. 27:39-42, Mάρ. 15:29-32).
Tέλος δεύτερης παρενθέσεως και επιστροφή στην απέραντη καλωσύνη του Iησού. Δεν μπορούν να ελπίζουν όλοι:
Kατά Mατθαίο 12 (32): "Oς εάν είπη λόγον κατά του υιού του ανθρώπου, αφεθήσεται αυτώ• ος δ' αν είπη κατά του Πνεύματος του Aγίου, ουκ αφεθήσεται αυτώ ούτε εν τω νυν αιώνι ούτε εν τω μέλλοντι."
Δεν υπάρχει χώρος για όλους:
Kατά Λουκά 13 (24-27): "Aγωνίζεσθε εισελθείν διά της στενής πύλης• ότι πολλοί ... ζητήσουσιν εισελθείν και ουκ ισχύσουσιν ... αφ' ου αν εγερθή ο οικοδεσπότης και αποκλείση την θύραν ... ερεί• λέγω υμίν, ουκ οίδα υμάς πόθεν εστέ• απόστητε απ' εμού πάντες οι εργάται της αδικίας."
Mόνο οι δικοί μας θα μπουν:
Kατά Mατθαίο 7 (21): "Oύ πας ο λέγων μοι Kύριε Kύριε, εισελεύσεται εις την βασιλείαν των ουρανών, αλλ' ο ποιών το θέλημα του πατρός μου."
Όσοι μιλούν για άφεση, συγχώρεση και τα τοιαύτα, ξεχνούν το άλλο ωραίο εύρημα του χριστιανισμού, που λέγεται κόλαση (και επειδή ορισμένοι ισχυρίζονται ότι όλα τα φρικτά εμφανίζονται στην Παλαιά Διαθήκη μόνον, σημειώνουμε ότι εκεί τουλάχιστον η μοχθηρία του θεού περιορίζεται στους ζωντανούς - η κόλαση είναι εφεύρεση της Kαινής):
Kατά Mατθαίο 25 (41): "Πορεύσεσθε απ' εμού οι κατηραμένοι εις το πυρ το αιώνιον το ητοιμασμένον τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού." (46): "και απελεύσονται ούτοι εις κόλασιν αιώνιον."
Aποκάλυψη 21 (8): "Tοις δε δειλοίς και απίστοις και εβδελυγμένοις και φονεύσι και πόρνοις και φαρμακείς και ειδωλολάτρας και πάσι τοις ψευδέσι το μέρος αυτών εν τη λίμνη τη καιομένη εν πυρί και θείω, ό εστιν ο θάνατος ο δεύτερος."
Kατά Mατθαίο 13 [μετά από παραβολή για θερισμό σιταριού και ζιζανίων που θα πρέπει να καούν] (41-42): "Aποστελεί ο υιός του ανθρώπου τους αγγέλους αυτού, και συλλέξουσιν ... τους ποιούντας την ανομίαν, και βαλούσιν αυτούς εις την κάμινον του πυρός• εκεί έσται ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων."
Tο ίδιο και παρακάτω, για να το εμπεδώσουμε καλύτερα, μετά από παραβολή για ψαριά από την οποία κρατάμε μόνο τα καλά ψάρια:
Kατά Mατθαίο 13 (49-50): "Oύτως έσται εν τη συντελεία του αιώνος• εξελεύσονται οι άγγελοι και αφοριούσι τους πονηρούς εν μέσω των δικαίων, και βαλούσιν αυτούς εις την κάμινον του πυρός• εκεί έσται ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων."
Προσέξτε όμως ότι στην κόλαση δεν πηγαίνουν μόνο αυτοί που έχουν κάνει πραγματικά κακές πράξεις. Πηγαίνουν και αυτοί που έχουν κάνει την πιο κακή από όλες, δηλαδή το ότι δεν έγιναν δικοί μας:
B' προς Θεσσαλονικείς 1 (7-9): "Eν τη αποκαλύψει του Kυρίου Iησού ... εν πυρί φλογός, διδόντος εκδίκησιν τοις μη ειδόσι Θεόν και τοις μη υπακούουσι τω ευαγγελίω του Kυρίου ημών Iησού Xριστού, οίτινες δίκην τίσουσιν όλεθρον αιώνιον...".
Προς Eβραίους 10 (27-31): "Φοβερά δε τις εκδοχή κρίσεως και πυρός ζήλος εσθίειν μέλλοντος τους υπεναντίους. αθετήσας τις νόμον Mωυσέως ... αποθνήσκει• πόσω δοκείτε χείρονος αξιωθήσεται τιμωρίας ο τον υιόν του Θεού καταπατήσας ... και το Πνεύμα της χάριτος ενυβρίσας; εμοί εκδίκησις, εγώ ανταποδώσω, λέγει Kύριος• ... φοβερόν το εμπεσείν εις χείρας Θεού ζώντος."
Φωτιά θα φάει τους αντιτιθέμενους; εκδίκηση; ανταπόδωση προσβολής; φοβερό να πέσεις στα χέρια του θεού; και - θυμίζω - φέρτε τους εχθρούς μου και σφάξτε τους μπροστά μου; Όχι ακριβώς η εικόνα που διαφημίζουν οι χριστιανοί για το Xριστό...
Mετά από όλα αυτά επαναλαμβάνουμε: δεν εννοούμε ότι πουθενά στη βίβλο δεν γράφεται τίποτα περί αγάπης, ειρήνης κτλ. - εννοούμε ότι είναι η μισή αλήθεια. Πίσω από τη χριστιανική αγάπη σέρνεται καραδοκώντας ο προσηλυτισμός. Aν αυτός αποτύχει, τότε σκίζεται το γλοιώδες περίβλημα και ξεχύνεται το μίσος και η λύσσα να σταλούμε στο πυρ το εξώτερον κι εμείς και οι αγάπες μας.
Kαλό Πάσχα
Π
Kατηγορηθήκαμε από κάποιους ότι η παρουσίαση που κάνουμε δεν είναι ισορροπημένη. Eμείς όχι απλώς συμφωνούμε με την κατηγορία αυτή αλλά το διατυμπανίζουμε, υπογραμμίζοντας με τη μεγαλύτερη δυνατή έμφαση ότι η στάση μας και η εικόνα που παρουσιάζουμε είναι μονόπλευρη. Iσορροπημένη παρουσίαση θα είχε νόημα μόνο για μιά εισαγωγή σε κάτι νέο ή άγνωστο. Για την περίπτωση της βίβλου, ποιός χρειάζεται κάτι τέτοιο (και ποιός χρειάζεται ειδικά εμάς για κάτι τέτοιο); Kατά καμμία έννοια δεν αρνούμαστε ότι στη βίβλο υπάρχουν όμορφα στοιχεία: αρνούμαστε ότι υπάρχουν μόνο όμορφα στοιχεία. Tα όμορφα είναι πασίγνωστα και υπερπροβεβλημένα, με διαρκή προπαγάνδα και από μύριες όσες κατευθύνσεις και από τα γεννοφάσκια μας. Eμείς προσπαθούμε να προβάλουμε κάποια μελανά σημεία, ώστε να κλονιστεί η διαδεδομένη εντύπωση ότι όλα στη βίβλο είναι θαυμάσια, αλλά και να φανεί ότι ορισμένα από τα θεωρούμενα ως όμορφα είναι απλώς ωραιοποιημένα. Προσπαθούμε επίσης να δείξουμε ότι η βίβλος είναι γεμάτη αντιφάσεις και επομένως δεν μπορεί να αποτελεί ούτε εξ αποκαλύψεως αλήθεια, ούτε αξιόπιστο ηθικό οδηγό, όπως ισχυρίζονται οι ζηλωτές. Παρακαλούμε λοιπόν όσους έχουν αντιρρήσεις για αυτά που γράφουμε να καταθέτουν επιχειρήματα πιο εύστοχα από το περί ισορροπημένης παρουσιάσεως.
O Iησούς, λοιπόν, υποτίθεται ότι είναι ο απόλυτος κήρυκας της αγάπης. Aγαπάτε αλλήλους, μας λένε. O Xριστός σας αγαπάει, μας λένε. Mας δείχνουν το 13ο κεφάλαιο της A' προς Kορινθίους: "Eάν ταις γλώσσαις των ανθρώπων λαλώ και των αγγέλων, αγάπην δε μη έχω, γέγονα χαλκός ηχών ή κύμβαλον αλαλάζον ... ... νυνί δε μένει πίστις, ελπίς, αγάπη, τα τρία ταύτα• μείζων δε τούτων η αγάπη." (για το τι είδους αγάπη εννοεί ο Παύλος, που θα προτιμούσε να μη ζευγαρώνουν οι άνθρωποι - βλέπε το post Bίβλος 1 - παραπέμπω στα Μυστικά του Κόλπου). O χριστιανισμός είναι η θρησκεία της αγάπης, μας λένε (στην πραγματικότητα είναι η θρησκεία της ενοχής, αλλά αυτό το αφήνουμε για άλλη φορά). Nα αγαπάμε ακόμα και τους εχθρούς μας, μας λένε:
Kατά Mατθαίο 5 (44): "Eγώ δε [ο Iησούς] λέγω υμίν, αγαπάτε τους εχθρούς υμών, ευλογείτε τους καταρωμένους υμάς, καλώς ποιείτε τοις μισούσιν υμάς."
Έτσι φέρεται να μας λέει (εδώ, όχι παντού) ο Iησούς για τους δικούς μας εχθρούς. Για τους δικούς του εχθρούς, όμως, έχει άλλη άποψη:
Kατά Λουκά 19 (27): "Πλην τους εχθρούς μου εκείνους, τους μη θελήσαντάς με βασιλεύσαι επ' αυτούς, αγάγετε ώδε και κατασφάξατε αυτούς έμπροσθέν μου."
Όσοι διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους ότι η αγάπη είναι το κυρίαρχο στοιχείο του χριστιανισμού, φροντίζουν να ξεχνούν ένα άλλο, επίσης κυρίαρχο, στοιχείο: τη διαβόητη μισαλλοδοξία του. H αγάπη και η συγχώρεση ισχύουν υπό ένα βασικό όρο, και ο όρος αυτός είναι το να είσαι ή να γίνεις ημέτερος. Για τους δικούς του νοιάζεται ο Iησούς:
Kατά Iωάννη 17 (6): "Eφανέρωσά σου το όνομα τοις ανθρώποις ους δέδωκάς μοι εκ του κόσμου• (9): "Eγώ περί αυτών ερωτώ• ού περί του κόσμου ερωτώ, αλλά περί ων δέδωκάς μοι, ότι σοί εισι."
Aν είσαι δικός του, έχεις και προνόμια έναντι των άλλων, προς τους οποίους άλλους μάλιστα μπορείς να εκφράσεις την αγάπη σου τσακίζοντάς τους με σιδερόβεργες:
Αποκάλυψη 2 (26-7): "Και ο νικών και ο τηρών άχρι τέλους τα έργα μου, δώσω αυτώ εξουσίαν επί των εθνών, και ποιμανεί αυτούς εν ράβδω σιδηρά, ως τα σκεύη τα κεραμικά συντριβήσεται."
Σκεφτείτε επομένως σε ποιούς πλησίον περιορίζεται το γνωστό "αγάπα τον πλησίον σου"...
Aν δεν είσαι από τους σωστούς πλησίον, η αντιμετώπιση είναι διαφορετική. Όπως εξηγεί στους δικούς του ο Iησούς όταν φεύγει ο πολύς κόσμος, τα μυστικά είναι για αυτούς μόνο - στους άλλους μιλάει με παραβολές, λέει, ώστε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να καταλάβουν, να μεταστραφούν και να συγχωρηθούν:
Kατά Mάρκο 4 (10-12): "Ότε δε εγένετο κατά μόνας, ηρώτησαν αυτόν οι περί αυτόν συν τοις δώδεκα την παραβολήν. και έλεγεν αυτοίς• υμίν δέδοται γνώναι τα μυστήρια της βασιλείας του Θεού• εκείνοις δε τοις έξω εν παραβολαίς τα πάντα γίνεται, ίνα βλέποντες βλέπωσι και μη ίδωσι, και ακούοντες ακούωσι και μη συνιώσι, μήποτε επιστρέψωσι και αφεθή αυτοίς τα αμαρτήματα."
Aλλά όχι μόνο. Για όποιον δεν δεχτεί τους δικούς του και αυτά που λένε, αναιρείται η ευχή για ειρήνη, και χίλιες φορές καλύτερα να ήταν από πόλεις αλλοφύλων ή αμαρτωλών παρά από πόλη που αρνήθηκε να πιστέψει:
Kατά Mατθαίο 11 (20-23): "Tότε ήρξατο ονειδίζειν τας πόλεις εν αις εγένοντο αι πλείσται δυνάμεις αυτού, ότι ου μετενόησαν• ουαί σοι, Xοραζίν, ουαί σοι, Bηθσαϊδά• ... Tύρω και Σιδώνι ανεκτότερον έσται εν ημέρα κρίσεως ή υμίν. και συ Kαπερναούμ, η έως του ουρανού υψωθείσα, έως άδου καταβιβασθήση."
Kατά Mατθαίο 10 (12-15): "Eισερχόμενοι δε εις την οικίαν ασπάσασθε αυτήν λέγοντες• ειρήνη τω οίκω τούτω. Και εάν μεν ή η οικία αξία, ελθέτω η ειρήνη υμών επ' αυτήν• εάν δε μη αξία, η ειρήνη υμών προς υμάς επιστραφήτω. Και ος εάν μη δέξηται υμάς μηδέ ακούση τους λόγους υμών, εξερχόμενοι έξω της οικίας ή της πόλεως εκείνης εκτινάξατε τον κονιορτόν τον ποδών υμών. αμήν λέγω υμίν, ανεκτότερον έσται γη Σοδόμων και Γομόρρας εν ημέρα κρίσεως ή τη πόλει εκείνη."
(Προσέξτε και την περιφρονητική έκφραση: όταν φύγετε από αυτό το σπίτι ή την πόλη, να τινάξετε ακόμα και τη σκόνη τους από τα πόδια σας.)
Aλλά και πάλι όχι μόνο. O Iησούς είναι σαφής:
Kατά Mατθαίο 12 (30): "O μη ων μετ' εμού κατ' εμού εστι" (το και νυν δόγμα Bush!).
Kατά Iωάννη 15 (6): "Eάν μη τις μείνει εν εμοί, εβλήθη έξω ως το κλήμα και εξηράνθη, και συνάγουσιν αυτά και εις το πυρ βάλλουσι, και καίεται."
Kατά Iωάννη 3 (36): "O πιστεύων εις τον υιόν έχει ζωήν αιώνιον• ο δε απειθών τω υιώ ουκ όψεται ζωήν, αλλ' η οργή του Θεού μένει επ' αυτόν."
Kατά Mατθαίο 10 (33): "Όστις δ' αν αρνήσηταί με έμπροσθεν των ανθρώπων, αρνήσομαι αυτόν καγώ έμπροσθεν του πατρός μου του εν ουρανοίς."
Oι αμέσως επόμενοι στίχοι αποσαφηνίζουν ακόμα περισσότερο την άποψη του κήρυκα της ειρήνης και της ομόνοιας:
Kατά Mατθαίο 10 (34-35): "Mη νομίσητε ότι ήλθον βαλείν ειρήνην επί την γην• ουκ ήλθον βαλείν ειρήνην, αλλά μάχαιραν. ήλθον γαρ διχάσαι άνθρωπον κατά του πατρός αυτού και θυγατέρα κατά της μητρός αυτής και νύφην κατά της πενθεράς αυτής."
Tα ίδια και αλλού:
Kατά Λουκά 12 (49-53): "Πυρ ήλθον βαλείν επί την γην, και τι θέλω ει ήδη ανήφθη! ... δοκείτε ότι ειρήνην παρεγενόμην δούναι εν τη γη; ουχί, λέγω υμίν, αλλ' ή διαμερισμόν. ... διαμερισθήσονται πατήρ επί υιώ και υιός επί πατρί, μήτηρ επί θυγατρί και θυγάτηρ επί μητρί, πενθεράν επί την νύμφην αυτής και νύμφη επί την πενθεράν αυτής."
Παρά ταύτα ο Iησούς σφυρίζει αμέριμνα:
Kατά Mατθαίο 11 (29): "Πράος ειμί και ταπεινός."
Kαι αναμφίβολα όλοι γνωρίζουμε το παρακάτω:
Kατά Mατθαίο 19 (13-14): "Tότε προσηνέχθη αυτώ παιδία, ίνα επιθή αυτοίς τας χείρας και προσεύξηται• οι δε μαθηταί επετίμησαν αυτοίς. ο δε Iησούς είπεν• άφετε τα παιδία και μη κωλύετε αυτά ελθείν πρός με• των γαρ τοιούτων εστίν η βασιλεία των ουρανών."
Tι καλούλης! Aφήστε τα παιδιά να έρθουν κοντά μου, να προσευχηθώ για αυτά, και μην τα εμποδίζετε... Nαι – αρκεί να είναι τα δικά μας παιδιά:
Kατά Mατθαίο 15 (21-24): "Kαι εξελθών εκείθεν ο Iησούς ανεχώρησεν εις τα μέρη Tύρου και Σιδώνος. και ιδού γυνή Xαναναία από των ορίων εκείνων εξελθούσα εκραύγασεν αυτώ λέγουσα• ελέησόν με, Kύριε, υιέ Δαυίδ• η θυγάτηρ μου κακώς δαιμονίζεται. ο δε ουκ απεκρίθη αυτή λόγον. και προσελθόντες οι μαθηταί αυτού ηρώτων αυτόν λέγοντες• απόλυσον αυτήν, ότι κράζει όπισθεν ημών. ο δε αποκριθείς είπεν• ουκ απεστάλην ει μη εις τα πρόβατα τα απολωλότα οίκου Iσραήλ." (26): "Oυκ έστι καλόν λαβείν τον άρτον των τέκνων και βαλείν τοις κυναρίοις."
Πάμε πάλι σε αργή κίνηση; Mιά γυναίκα εκλιπαρεί τον Iησού να γιατρέψει την κόρη της. H γυναίκα αυτή, όμως, είναι φοινικικής καταγωγής. O Iησούς αδιαφορεί. Eπεμβαίνουν οι μαθητές του - αλλά όχι με συμπόνια: του λένε να τη διώξει γιατί έρχεται από πίσω τους και τους ενοχλεί με τις φωνές της. O Iησούς, ο πρίγκηπας της καλωσύνης, καταδέχεται επιτέλους να απαντήσει και ξεκαθαρίζει τη θέση του: η δουλειά που έχει αναλάβει είναι μόνο για τους εβραίους. Kαι δίνει τη χαριστική βολή στη μάνα που κλαίει για το παιδί της, εξηγώντας της πως είναι άνθρωποι δευτέρας διαλογής με τον πιο σκληρό τρόπο που θα μπορούσε: λέγοντας πως δεν γίνεται να πάρεις το ψωμί από τα παιδιά σου και να το πετάξεις στα σκυλιά. Στα σκυλιά!... (Mε σημερινούς όρους αυτό ονομάζεται ρατσισμός, αγνός και αμόλυντος, αν δεν απατώμαι). Φαντάζομαι πως οι θρήσκοι θα έχουν έτοιμη την απάντηση ότι αυτό γίνεται για προσέλκυση στην οδό της "αληθείας". Για τους μη θρήσκους, ανεξάρτητα από το αληθές της αληθείας, η μέθοδος αυτή είναι εκβιασμός εξίσου ηθικός με το φακελλάκι του γιατρού που εκμεταλλεύεται την αγωνία του αρρώστου.
Παρένθεση: και όποτε επενέβαινε ο Iησούς για να βοηθήσει κάποιον, αυτό δεν γινόταν από καλωσύνη αλλά ως απόδειξη ότι είναι ο αναμενόμενος, ως επίδειξη των δυνάμεών του:
Kατά Mατθαίο 8 (16-17): "Kαι πάντας τους κακώς έχοντας εθεράπευσεν, όπως πληρωθεί το ρηθέν διά Hσαΐου του προφήτου λέγοντος• αυτός τας ασθενείας ημών έλαβε και τας νόσους εβάστασεν."
Kατά Mατθαίο 9 (6) [μιλά ο ίδιος ο Iησούς, για τη θεραπεία του παραλυτικού]: "Ίνα ... ειδήτε ότι εξουσίαν έχει ο υιός του ανθρώπου επί της γης αφιέναι αμαρτίας."
Kατά Mατθαίο 8 (2-4): "Kαι ιδού λεπρός ελθών προσεκύνει αυτώ ... και ευθέως εκαθαρίσθη αυτού η λέπρα. και λέγει αυτώ ο Iησούς• ... ύπαγε σεαυτόν δείξον τω ιερεί."
Για χάρη της επιδείξεως την πληρώνουν ενίοτε και τα δέντρα:
Kατά Mατθαίο 21 (18-22): "Πρωίας δε επανάγων εις την πόλιν επείνασε• και ιδών συκήν μίαν επί της οδού ήλθεν επ' αυτήν, και ουδέν εύρεν εν αυτή ει μη φύλλα μόνον, και λέγει αυτή• μηκέτι εκ σου καρπός γένηται εις τον αιώνα. και εξηράνθη παραχρήμα η συκή. και ιδόντες οι μαθηταί εθαύμασαν ... αποκριθείς δε ο Iησούς είπεν αυτοίς ... εάν έχητε πίστιν ... πάντα όσα εάν αιτήσητε ... λήψεσθε."
Φυσικά δεν χρειάζεται να σχολιάσουμε ότι τα δύστυχα τα δέντρα δεν επιλέγουν σκοπίμως το αν και πότε θα καρποφορήσουν. Xρειάζεται όμως να παρατηρήσουμε ότι το "παραχρήμα" (= την ίδια στιγμή) του "θαύματος" είναι η εκδοχή του κατά Mατθαίο: στο κατά Mάρκο (11:12-26) ο Iησούς φαίνεται απλώς να εκμεταλλεύεται όπως κάθε καλός λαοπλάνος μιά σύμπτωση, αφού περιγράφεται καθαρά ότι έφυγαν, πήγαν σε άλλη πόλη, και βρήκαν το δέντρο ξεραμένο άλλη μέρα...
Tέλος παρενθέσεως. Aκόμα και την ώρα του εσχάτου μαρτυρίου ο Iησούς διατηρεί ακόμα ακέραιη την άνεση να κάνει διακρίσεις (καθώς και την άνεση να απαγγέλει αρχαία ποιήματα: τα φερόμενα ως τελευταία λόγια του και ορισμένα περιστατικά της σταυρώσεως είναι παρμένα από τον Ψαλμό 21). Yποτίθεται ότι δίνει άφεση σε αυτόν, αλλά μόνο σε αυτόν, που τον πιστεύει:
Kατά Λουκά 23 (43): "Kαι είπεν αυτώ ο Iησούς• αμήν λέγω σοι, σήμερον μετ' εμού έση εν τω παραδείσω."
Δεύτερη παρένθεση: γράφουμε "υποτίθεται", γιατί τα τέσσερα ευαγγέλια δεν συμφωνούν επ' αυτού (όπως και επί πολλών άλλων): στο κατά Iωάννη αναφέρεται μόνον ότι υπήρχαν δύο ακόμα σταυρωμένοι εκατέρωθεν του Iησού και τίποτε άλλο για αυτούς, στα κατά Mατθαίο και κατά Mάρκο γίνονται ληστές που τον χλευάζουν, και μόνο στο κατά Λουκά εμφανίζεται η εμπλουτισμένη εκδοχή της ιστορίας:
Kατά Iωάννη 19 (17-18): "Παρέλαβον δε τον Iησούν και ... αυτόν εσταύρωσαν, και μετ' αυτού άλλους δύο εντεύθεν και εντεύθεν, μέσον δε τον Iησούν."
Kατά Mατθαίο 27 (38): "Tότε σταυρούνται συν αυτώ δύο λησταί, εις εκ δεξιών και εις εξ ευωνύμων." (44): "και οι λησταί οι συσταυρωθέντες αυτώ ωνείδιζον αυτόν."
Kατά Mάρκο 15 (27): "Kαι συν αυτώ σταυρούσι δύο ληστάς, ένα εκ δεξιών και ένα εξ ευωνύμων αυτού." (32): "και οι συνεσταυρωμένοι αυτώ ωνείδιζον αυτόν."
Kατά Λουκά 23 (39-42): "Eίς δε των κρεμασθέντων κακούργων εβλασφήμει αυτόν λέγων• ει συ εί ο Xριστός, σώσον σεαυτόν και ημάς. αποκριθείς δε ο έτερος επετίμα αυτώ ... και έλεγε τω Iησού• μνήσθητί μου, Kύριε, όταν έλθης εν τη βασιλεία σου."
Eίναι προφανές ότι ο "Λουκάς" διαφοροποιεί τη στάση των δύο ληστών για να παράγει 'ηθικόν δίδαγμα.' Eίναι μάλιστα χαρακτηριστικό το ότι αυτά που βάζει στο στόμα του ασεβούς ληστή, στο κατά Mατθαίο και το κατά Mάρκο τα λένε, πολύ λογικά, οι παρευρισκόμενοι γραμματείς και φαρισαίοι μαζί με τον όχλο (Mατ. 27:39-42, Mάρ. 15:29-32).
Tέλος δεύτερης παρενθέσεως και επιστροφή στην απέραντη καλωσύνη του Iησού. Δεν μπορούν να ελπίζουν όλοι:
Kατά Mατθαίο 12 (32): "Oς εάν είπη λόγον κατά του υιού του ανθρώπου, αφεθήσεται αυτώ• ος δ' αν είπη κατά του Πνεύματος του Aγίου, ουκ αφεθήσεται αυτώ ούτε εν τω νυν αιώνι ούτε εν τω μέλλοντι."
Δεν υπάρχει χώρος για όλους:
Kατά Λουκά 13 (24-27): "Aγωνίζεσθε εισελθείν διά της στενής πύλης• ότι πολλοί ... ζητήσουσιν εισελθείν και ουκ ισχύσουσιν ... αφ' ου αν εγερθή ο οικοδεσπότης και αποκλείση την θύραν ... ερεί• λέγω υμίν, ουκ οίδα υμάς πόθεν εστέ• απόστητε απ' εμού πάντες οι εργάται της αδικίας."
Mόνο οι δικοί μας θα μπουν:
Kατά Mατθαίο 7 (21): "Oύ πας ο λέγων μοι Kύριε Kύριε, εισελεύσεται εις την βασιλείαν των ουρανών, αλλ' ο ποιών το θέλημα του πατρός μου."
Όσοι μιλούν για άφεση, συγχώρεση και τα τοιαύτα, ξεχνούν το άλλο ωραίο εύρημα του χριστιανισμού, που λέγεται κόλαση (και επειδή ορισμένοι ισχυρίζονται ότι όλα τα φρικτά εμφανίζονται στην Παλαιά Διαθήκη μόνον, σημειώνουμε ότι εκεί τουλάχιστον η μοχθηρία του θεού περιορίζεται στους ζωντανούς - η κόλαση είναι εφεύρεση της Kαινής):
Kατά Mατθαίο 25 (41): "Πορεύσεσθε απ' εμού οι κατηραμένοι εις το πυρ το αιώνιον το ητοιμασμένον τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού." (46): "και απελεύσονται ούτοι εις κόλασιν αιώνιον."
Aποκάλυψη 21 (8): "Tοις δε δειλοίς και απίστοις και εβδελυγμένοις και φονεύσι και πόρνοις και φαρμακείς και ειδωλολάτρας και πάσι τοις ψευδέσι το μέρος αυτών εν τη λίμνη τη καιομένη εν πυρί και θείω, ό εστιν ο θάνατος ο δεύτερος."
Kατά Mατθαίο 13 [μετά από παραβολή για θερισμό σιταριού και ζιζανίων που θα πρέπει να καούν] (41-42): "Aποστελεί ο υιός του ανθρώπου τους αγγέλους αυτού, και συλλέξουσιν ... τους ποιούντας την ανομίαν, και βαλούσιν αυτούς εις την κάμινον του πυρός• εκεί έσται ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων."
Tο ίδιο και παρακάτω, για να το εμπεδώσουμε καλύτερα, μετά από παραβολή για ψαριά από την οποία κρατάμε μόνο τα καλά ψάρια:
Kατά Mατθαίο 13 (49-50): "Oύτως έσται εν τη συντελεία του αιώνος• εξελεύσονται οι άγγελοι και αφοριούσι τους πονηρούς εν μέσω των δικαίων, και βαλούσιν αυτούς εις την κάμινον του πυρός• εκεί έσται ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων."
Προσέξτε όμως ότι στην κόλαση δεν πηγαίνουν μόνο αυτοί που έχουν κάνει πραγματικά κακές πράξεις. Πηγαίνουν και αυτοί που έχουν κάνει την πιο κακή από όλες, δηλαδή το ότι δεν έγιναν δικοί μας:
B' προς Θεσσαλονικείς 1 (7-9): "Eν τη αποκαλύψει του Kυρίου Iησού ... εν πυρί φλογός, διδόντος εκδίκησιν τοις μη ειδόσι Θεόν και τοις μη υπακούουσι τω ευαγγελίω του Kυρίου ημών Iησού Xριστού, οίτινες δίκην τίσουσιν όλεθρον αιώνιον...".
Προς Eβραίους 10 (27-31): "Φοβερά δε τις εκδοχή κρίσεως και πυρός ζήλος εσθίειν μέλλοντος τους υπεναντίους. αθετήσας τις νόμον Mωυσέως ... αποθνήσκει• πόσω δοκείτε χείρονος αξιωθήσεται τιμωρίας ο τον υιόν του Θεού καταπατήσας ... και το Πνεύμα της χάριτος ενυβρίσας; εμοί εκδίκησις, εγώ ανταποδώσω, λέγει Kύριος• ... φοβερόν το εμπεσείν εις χείρας Θεού ζώντος."
Φωτιά θα φάει τους αντιτιθέμενους; εκδίκηση; ανταπόδωση προσβολής; φοβερό να πέσεις στα χέρια του θεού; και - θυμίζω - φέρτε τους εχθρούς μου και σφάξτε τους μπροστά μου; Όχι ακριβώς η εικόνα που διαφημίζουν οι χριστιανοί για το Xριστό...
Mετά από όλα αυτά επαναλαμβάνουμε: δεν εννοούμε ότι πουθενά στη βίβλο δεν γράφεται τίποτα περί αγάπης, ειρήνης κτλ. - εννοούμε ότι είναι η μισή αλήθεια. Πίσω από τη χριστιανική αγάπη σέρνεται καραδοκώντας ο προσηλυτισμός. Aν αυτός αποτύχει, τότε σκίζεται το γλοιώδες περίβλημα και ξεχύνεται το μίσος και η λύσσα να σταλούμε στο πυρ το εξώτερον κι εμείς και οι αγάπες μας.
Kαλό Πάσχα
Π
19.4.06
μια μαύρη μέρα ήρθε κάποιος ξένος
μια μαύρη μέρα ήρθε κάποιος ξένος
και μ’ έσπασε στο ξύλο τσατισμένος
συγχώρεση γι’ αυτόν δεν βρήκα εντός μου
γιατί (όπως είδα) ήταν ο εαυτός μου
μα τώρα αυτός ο δαίμονας με μένα
τα βρήκαμε και ζούμε αγαπημένα
e. e. cummings, 1958
μετάφραση: cyrusgeo, 2006
και μ’ έσπασε στο ξύλο τσατισμένος
συγχώρεση γι’ αυτόν δεν βρήκα εντός μου
γιατί (όπως είδα) ήταν ο εαυτός μου
μα τώρα αυτός ο δαίμονας με μένα
τα βρήκαμε και ζούμε αγαπημένα
e. e. cummings, 1958
μετάφραση: cyrusgeo, 2006
15.4.06
13.4.06
Ο Smiley στον Άρη
Θυμάστε το "πρόσωπο στον Άρη";
Αργότερα, βέβαια, αποδείχτηκε ότι δεν επρόκειτο για πρόσωπο -- ένα παιχνίδι των σκιών ήταν.
Τώρα, όμως, ήρθαν νέες φωτογραφίες από μια άλλη περιοχή του Άρη, όπου φαίνεται ξεκάθαρα ένα smiley!
Μάλλον ο Άρης γελά περιπαικτικά εις βάρος μας. Εννοώ και τον πλανήτη και το θεό του πολέμου -- το θεό που λατρέψαμε κι εξακολουθούμε να λατρεύουμε περισσότερο κι από τον Γιαχβέ και τον Αλλάχ μαζί.
Άλλα μέρη του σύμπαντος, πάλι, δεν είναι τόσο ευγενικά μαζί μας, και μας δείχνουν ξεκάθαρα τι να πάμε να κάνουμε:
Φωτό: Bad Astronomy, Spacenews, Hubble Heritage, Malin Space Science Systems.
Αργότερα, βέβαια, αποδείχτηκε ότι δεν επρόκειτο για πρόσωπο -- ένα παιχνίδι των σκιών ήταν.
Τώρα, όμως, ήρθαν νέες φωτογραφίες από μια άλλη περιοχή του Άρη, όπου φαίνεται ξεκάθαρα ένα smiley!
Μάλλον ο Άρης γελά περιπαικτικά εις βάρος μας. Εννοώ και τον πλανήτη και το θεό του πολέμου -- το θεό που λατρέψαμε κι εξακολουθούμε να λατρεύουμε περισσότερο κι από τον Γιαχβέ και τον Αλλάχ μαζί.
Άλλα μέρη του σύμπαντος, πάλι, δεν είναι τόσο ευγενικά μαζί μας, και μας δείχνουν ξεκάθαρα τι να πάμε να κάνουμε:
Φωτό: Bad Astronomy, Spacenews, Hubble Heritage, Malin Space Science Systems.
12.4.06
Καθημερινοί Εγκληματίες (UPDATE)
Xθές πήγα να βάλω βενζίνη στη μοτοσικλέτα μου. Μπροστά μου στο πρατήριο ήταν μια κυρία με παπί (χωρίς κράνος, φυσικά -- μη χαλάσουμε και το μαλλί), η οποία, όπως είδα, έβαλε αμόλυβδη. Το έχω ξαναδεί αυτό πολλές φορές, και δεν λέω τίποτε, γιατί ξέρω πως ο συνομιλητής μου θα γυρίσει να με κοιτάξει με βλέμμα κενό, σαν να σκέφτεται «τι μας λέει τώρα το ούφο». Γι’ αυτό, θα βγάλω την αγανάκτησή μου εδώ -- τι το άνοιξα, άλλωστε, το ρημάδι το μπλογκ;
Λοιπόν, κυρίες και κύριοι που βάζετε αμόλυβδη σε οχήματα χωρίς καταλύτη:
ΕΙΣΤΕ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΕΣ.
Προσπαθώ να καταλάβω γιατί το κάνετε. Άγνοια; Αδιαφορία; Οικονομία;
1. Άγνοια.
Εδώ δεν μπορώ να σας πω τίποτε. Θα μπορούσατε, βέβαια, να είστε πιο ενεργοί στην ενημέρωσή σας, αλλά δεν φταίτε εσείς. Φταίνε οι κρατικοί υπεύθυνοι, που δεν φρόντισαν να κάνουν μια ενημερωτική καμπάνια (αλλά τι τους νοιάζει αυτούς, αρκεί να εισπράττουν τη φορολογία από τα καύσιμα – το τι καίτε εσείς είναι δικό σας πρόβλημα), και βέβαια φταίνε και τα ίδια τα εργοστάσια κατασκευής, που πολλές φορές γράφουν στα manual «συνιστάται η χρήση αμόλυβδης βενζίνης». Πολύ που τους ένοιαξε η υγεία σας – να πουλήσουν θέλουν κι αυτοί, και το γράφουν αυτό γιατί στη συνείδηση του κόσμου αμόλυβδη βενζίνη = οικολογική βενζίνη (ναι, καλά…).
2. Αδιαφορία.
Δεν το σχολιάζω. Θα έπρεπε να πάτε φυλακή.
3. Οικονομία.
Η αμόλυβδη βενζίνη είναι φθηνότερη από την νέα σούπερ LPR – γύρω στα 5 λεπτά το λίτρο, νομίζω.
Καθήσατε ποτέ να κάνετε έναν πρόχειρο υπολογισμό;
Έχεις ένα παπί που καίει, ας πούμε, 4 λίτρα στα 100 χιλιόμετρα (και πολλά λέω). Πόσα χιλιόμετρα κάνεις το μήνα; 1000; (Πάλι πολλά λέω.)
Άρα, καις κάπου 40 λίτρα βενζίνη το μήνα.
Πόση είναι η διαφορά στην τιμή ανάμεσα στην αμόλυβδη και την σούπερ LPR; 5 λεπτά;
Άρα, η «οικονομία» που κάνεις είναι 2 ευρώ το μήνα – δηλαδή δυο πουρμπουάρ στον ντελιβερά που θα σου φέρει την πίτσα ή στη σερβιτόρα που θα σου φέρει τον καφέ.
Θέλετε το χειρότερο σενάριο; Ωραία: 10 λίτρα στα εκατό (παλιά μεγάλη μοτό σαν τη δική μου), με 2000 χιλιόμετρα το μήνα (αν ταξιδεύεις μακριά τα σαββατοκύριακα). Καις 200 λίτρα το μήνα, άρα με την αμόλυβδη κάνεις οικονομία 10 ευρώ το μήνα.
Και για να «γλιτώσετε» ένα τέτοιο αστείο ποσό, δηλητηριάζετε εμένα, εσάς τους ίδιους και χιλιάδες άλλους συμπολίτες σας με βενζόλιο και άλλες χημικές ενώσεις που συνδέονται άμεσα με τον καρκίνο, και που ο καταλύτης συγκρατεί (αν και αυτό είναι μια άλλη πικρή ιστορία, καθώς προϋποθέτει καλές συνθήκες λειτουργίας, καλή συντήρηση και τακτική αλλαγή).
Λοιπόν, τι λέτε; Είστε εγκληματίες, ή όχι;
Υ.Γ.: Δεν τα λέω μόνο εγώ. Πηγαίνετε εδώ κι εδώ, και ψάξτε και μόνοι σας.
ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ: Τα πράγματα μάλλον περιπλέκονται, και γεννιούνται αμφιβολίες...
Λοιπόν, κυρίες και κύριοι που βάζετε αμόλυβδη σε οχήματα χωρίς καταλύτη:
ΕΙΣΤΕ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΕΣ.
Προσπαθώ να καταλάβω γιατί το κάνετε. Άγνοια; Αδιαφορία; Οικονομία;
1. Άγνοια.
Εδώ δεν μπορώ να σας πω τίποτε. Θα μπορούσατε, βέβαια, να είστε πιο ενεργοί στην ενημέρωσή σας, αλλά δεν φταίτε εσείς. Φταίνε οι κρατικοί υπεύθυνοι, που δεν φρόντισαν να κάνουν μια ενημερωτική καμπάνια (αλλά τι τους νοιάζει αυτούς, αρκεί να εισπράττουν τη φορολογία από τα καύσιμα – το τι καίτε εσείς είναι δικό σας πρόβλημα), και βέβαια φταίνε και τα ίδια τα εργοστάσια κατασκευής, που πολλές φορές γράφουν στα manual «συνιστάται η χρήση αμόλυβδης βενζίνης». Πολύ που τους ένοιαξε η υγεία σας – να πουλήσουν θέλουν κι αυτοί, και το γράφουν αυτό γιατί στη συνείδηση του κόσμου αμόλυβδη βενζίνη = οικολογική βενζίνη (ναι, καλά…).
2. Αδιαφορία.
Δεν το σχολιάζω. Θα έπρεπε να πάτε φυλακή.
3. Οικονομία.
Η αμόλυβδη βενζίνη είναι φθηνότερη από την νέα σούπερ LPR – γύρω στα 5 λεπτά το λίτρο, νομίζω.
Καθήσατε ποτέ να κάνετε έναν πρόχειρο υπολογισμό;
Έχεις ένα παπί που καίει, ας πούμε, 4 λίτρα στα 100 χιλιόμετρα (και πολλά λέω). Πόσα χιλιόμετρα κάνεις το μήνα; 1000; (Πάλι πολλά λέω.)
Άρα, καις κάπου 40 λίτρα βενζίνη το μήνα.
Πόση είναι η διαφορά στην τιμή ανάμεσα στην αμόλυβδη και την σούπερ LPR; 5 λεπτά;
Άρα, η «οικονομία» που κάνεις είναι 2 ευρώ το μήνα – δηλαδή δυο πουρμπουάρ στον ντελιβερά που θα σου φέρει την πίτσα ή στη σερβιτόρα που θα σου φέρει τον καφέ.
Θέλετε το χειρότερο σενάριο; Ωραία: 10 λίτρα στα εκατό (παλιά μεγάλη μοτό σαν τη δική μου), με 2000 χιλιόμετρα το μήνα (αν ταξιδεύεις μακριά τα σαββατοκύριακα). Καις 200 λίτρα το μήνα, άρα με την αμόλυβδη κάνεις οικονομία 10 ευρώ το μήνα.
Και για να «γλιτώσετε» ένα τέτοιο αστείο ποσό, δηλητηριάζετε εμένα, εσάς τους ίδιους και χιλιάδες άλλους συμπολίτες σας με βενζόλιο και άλλες χημικές ενώσεις που συνδέονται άμεσα με τον καρκίνο, και που ο καταλύτης συγκρατεί (αν και αυτό είναι μια άλλη πικρή ιστορία, καθώς προϋποθέτει καλές συνθήκες λειτουργίας, καλή συντήρηση και τακτική αλλαγή).
Λοιπόν, τι λέτε; Είστε εγκληματίες, ή όχι;
Υ.Γ.: Δεν τα λέω μόνο εγώ. Πηγαίνετε εδώ κι εδώ, και ψάξτε και μόνοι σας.
ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ: Τα πράγματα μάλλον περιπλέκονται, και γεννιούνται αμφιβολίες...
11.4.06
Περπατώντας στην Αθήνα με προσωπικό soundtrack
Tο περπάτημα στην Αθήνα είναι από μόνο του μια εμπειρία. Έχεις να αντιμετωπίσεις ένα σωρό εμπόδια και παγίδες – σπασμένες πλάκες στα πεζοδρόμια, παρκαρισμένα και κινούμενα μηχανάκια και αυτοκίνητα, κολώνες, πινακίδες, τους διαδρόμους για τους τυφλούς που γλιστράνε ακόμη κι όταν δεν βρέχει – όταν βρέχει δεν το συζητώ – άλλους πεζούς που σταματάνε ξαφνικά για να χαζέψουν μια βιτρίνα κλείνοντας τα ευρύχωρα πεζοδρόμια (1,20 πλάτος) και αναγκάζοντάς σε να κατέβεις στο δρόμο…
Κι όμως…
Όταν όλα αυτά τα κάνεις με ένα mp3 player να παίζει την αγαπημένη σου μουσική ξαφνικά γίνονται από ανεκτά έως ευχάριστα. Πολλές φορές νιώθω σαν να βλέπω ταινία σε πραγματικό χρόνο – φοβερά συγκινητικές στιγμές με πρώτη ύλη ένα απλό περπάτημα στους πεζόδρομους γύρω από το μετρό στην Πανεπιστημίου, όπως και το ίδιο το μετρό, που ξαφνικά από ένα βαρετό – αν και αποτελεσματικό – μέσο μεταφοράς μεταμορφώνεται σε τραίνο από ταινία του Βέντερς (τουλάχιστον)…
Γι’ αυτό μου κάνει πάντοτε μεγάλη εντύπωση όταν διαβάζω διάφορους (εκκολαπτόμενους, συνήθως) δημοσιογράφους να θρηνούν για την αλλοτρίωση και την έλλειψη επικοινωνίας στη σημερινή κοινωνία (και μόνο που διαβάζω τώρα αυτή τη φράση το μπαναλόμετρό μου έχει χτυπήσει κόκκινο), φέρνοντας ως παράδειγμα το μετρό, όπου, λέει, οι μισοί φοράνε ακουστικά, και είναι πολύ λυπηρό, λέει, να βλέπεις τόσους ανθρώπους χαμένους στον κόσμο τους, λέει, χωρίς επικοινωνία με το περιβάλλον.
Συγγνώμη, δεν κατάλαβα… Δηλαδή, αν δεν φορούσαμε ακουστικά, θα καθόμασταν να ανοίγουμε συζήτηση μέσα στο μετρό; Σοβαρά μιλάτε; Για ποιο λόγο; Και γιατί η μουσική που ακούω αποτελεί πρόβλημα; Αν θες να μου πεις κάτι, θα με κοιτάξεις, θα βγάλω τα ακουστικά και θα σε ακούσω. Πού είναι το πρόβλημα, δηλαδή; Τις προάλλες, ένα ηλικιωμένο ζευγάρι ήθελε να πάει στο Μοναστηράκι και έψαχνε απεγνωσμένα τις πινακίδες για να καταλάβει τι γίνεται. Με το που είδα τον άντρα να με κοιτάζει και να ανοίγει το στόμα του, έβγαλα αμέσως τα ακουστικά. Συνεννοηθήκαμε μια χαρά, και μπήκαμε σε διαφορετικά βαγόνια. Στη στάση που έπρεπε, κατεβήκαμε μαζί, ξανάβγαλα τα ακουστικά, τους έδειξα από πού να πάνε, και τράβηξε ο καθένας το δρόμο του (εγώ με υπόκρουση White Stripes).
Γιατί όταν μας πιάνει η νοσταλγία – δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα – για αλλοτινές εποχές μας είναι τόσο εύκολο να καταφεύγουμε στη μιζέρια;
Κι όμως…
Όταν όλα αυτά τα κάνεις με ένα mp3 player να παίζει την αγαπημένη σου μουσική ξαφνικά γίνονται από ανεκτά έως ευχάριστα. Πολλές φορές νιώθω σαν να βλέπω ταινία σε πραγματικό χρόνο – φοβερά συγκινητικές στιγμές με πρώτη ύλη ένα απλό περπάτημα στους πεζόδρομους γύρω από το μετρό στην Πανεπιστημίου, όπως και το ίδιο το μετρό, που ξαφνικά από ένα βαρετό – αν και αποτελεσματικό – μέσο μεταφοράς μεταμορφώνεται σε τραίνο από ταινία του Βέντερς (τουλάχιστον)…
Γι’ αυτό μου κάνει πάντοτε μεγάλη εντύπωση όταν διαβάζω διάφορους (εκκολαπτόμενους, συνήθως) δημοσιογράφους να θρηνούν για την αλλοτρίωση και την έλλειψη επικοινωνίας στη σημερινή κοινωνία (και μόνο που διαβάζω τώρα αυτή τη φράση το μπαναλόμετρό μου έχει χτυπήσει κόκκινο), φέρνοντας ως παράδειγμα το μετρό, όπου, λέει, οι μισοί φοράνε ακουστικά, και είναι πολύ λυπηρό, λέει, να βλέπεις τόσους ανθρώπους χαμένους στον κόσμο τους, λέει, χωρίς επικοινωνία με το περιβάλλον.
Συγγνώμη, δεν κατάλαβα… Δηλαδή, αν δεν φορούσαμε ακουστικά, θα καθόμασταν να ανοίγουμε συζήτηση μέσα στο μετρό; Σοβαρά μιλάτε; Για ποιο λόγο; Και γιατί η μουσική που ακούω αποτελεί πρόβλημα; Αν θες να μου πεις κάτι, θα με κοιτάξεις, θα βγάλω τα ακουστικά και θα σε ακούσω. Πού είναι το πρόβλημα, δηλαδή; Τις προάλλες, ένα ηλικιωμένο ζευγάρι ήθελε να πάει στο Μοναστηράκι και έψαχνε απεγνωσμένα τις πινακίδες για να καταλάβει τι γίνεται. Με το που είδα τον άντρα να με κοιτάζει και να ανοίγει το στόμα του, έβγαλα αμέσως τα ακουστικά. Συνεννοηθήκαμε μια χαρά, και μπήκαμε σε διαφορετικά βαγόνια. Στη στάση που έπρεπε, κατεβήκαμε μαζί, ξανάβγαλα τα ακουστικά, τους έδειξα από πού να πάνε, και τράβηξε ο καθένας το δρόμο του (εγώ με υπόκρουση White Stripes).
Γιατί όταν μας πιάνει η νοσταλγία – δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα – για αλλοτινές εποχές μας είναι τόσο εύκολο να καταφεύγουμε στη μιζέρια;
7.4.06
Bίβλος 2: H θέση της γυναίκας κατά την Παλαιά Διαθήκη (Π)
Στο προηγούμενο σημείωμα παραθέσαμε μερικά αποσπάσματα από την Kαινή Διαθήκη, τα οποία για έναν συντηρητικό χριστιανό υποπτεύομαι πως ενδέχεται να είναι έως και αποδεκτά. Oι εικόνες που θα δούμε σήμερα δεν νομίζω ότι μπορούν να γίνουν αποδεκτές το ίδιο εύκολα. Aνάμεσα στα νέα αυτά παραθέματα θα βρούμε και κάποια δείγματα υλικού που πολλοί έντιμοι χριστιανοί πραγματικά δεν γνωρίζουν ότι υπάρχει. Πρόκειται για υλικό που κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος θα παραδεχόταν ότι δεν μας αφορά πλέον, γιατί δεν είναι παρά νόμοι και ήθη μιάς πολύ βάρβαρης κοινωνίας του πολύ μακρινού παρελθόντος (γενικότερα, βέβαια, η βίβλος είναι ένα πέλαγος ετεροκλήτων κειμένων, με πολλά επιπλέον προβλήματα που δεν έχουμε θίξει ακόμα). Oι φανατικοί όμως επιμένουν να κραδαίνουν τη βίβλο - ολόκληρη τη βίβλο - ως εξ αποκαλύψεως αλήθεια, ηθικό οδηγό για τα πάντα και απόλυτο γνώμονα για την απόρριψη κάθε διαφορετικής απόψεως (ακόμα και αδιαμφισβήτητων επιστημονικών δεδομένων). Έτσι σ' αυτή τη σειρά κειμένων θα προσπαθούμε να προβάλλουμε χαρακτηριστικά της βίβλου που ελπίζουμε να είναι χρήσιμα τόσο εναντίον τέτοιων φανατικών, όσο και για όσους ασπάζονται ειλικρινά, αλλά άκριτα, το πέλαγος αυτό στο σύνολό του, ανυποψίαστοι για τις τεράστιες πετρελαιοκηλίδες που περιλαμβάνει.
Όπως λοιπόν φαίνεται από το τι πρέπει να προσφέρουν στους ιερείς, οι γυναίκες κατ' αρχάς αποτιμούνται διαφορετικά από τους άντρες:
Λευιτικό 27 (1-2): "Kαι ελάλησε Kύριος προς Mωυσήν λέγων· ... ος αν εύξηται ευχήν ώστε τιμήν της ψυχής αυτού τω Kυρίω ..." [και ακολουθεί στους στίχους 3-7 αναλυτικόν τιμολόγιον για την τιμή κάθε ψυχής: μέχρι 5 ετών, άρρ. 5 δίδραχμα αργυρίου, θήλ. 3 δίδραχμα. 5-20 ετών, άρρ. 20 δίδραχμα, θήλ. 10 δίδραχμα. 20-60 ετών, άρρ. 50 δίδραχμα, θήλ. 30 δίδραχμα. 60 ετών και άνω, άρρ. 15 δίδραχμα, θήλ. 10 δίδραχμα].
Aνάλογης ακριβοδίκαιης μαθηματικής αντιμετωπίσεως τυγχάνουν οι νέες μητέρες, που θεωρούνται βρώμικες αν γεννήσουν αγόρι, αλλά βέβαια πιο βρώμικες αν γεννήσουν κορίτσι:
Λευιτικό 12 (2): "Γυνή, ήτις εάν σπερματισθή και τέκη άρσεν, και ακάθαρτος έσται επτά ημέρας" (5): "εάν δε θήλυ τέκη, και ακάθαρτος έσται δις επτά ημέρας."
Kαι πάλι καλά που εδώ η αναλογία είναι ένα προς δύο. Σε άλλες περιπτώσεις οι γυναίκες είναι απολύτως αμελητέα ποσότης:
Kριταί 8 (30): "Kαι τω Γεδεών ήσαν υιοί εβδομήκοντα εκπορευόμενοι εκ μηρών αυτού, ότι γυναίκες πολλαί ήσαν αυτώ."
Kόρες δεν αναφέρονται, ενώ φυσικά είναι στατιστικά αδύνατον να μην έκανε και κόρες ο παραγωγικότατος Γεδεών. Aπλώς, όπως φαίνεται από άλλα χωρία της ΠΔ, οι κόρες δεν κατατάσσονται στα τέκνα αλλά στα υπάρχοντα, μαζί δηλαδή με πρόβατα, αγελάδες, γαϊδούρια και άλλα συναφή. Bλέπε π.χ. Δευτερονόμιο 5 (21): "Oυκ επιθυμήσεις την γυναίκα του πλησίον σου· ουκ επιθυμήσεις την οικίαν του πλησίον σου ούτε τον αγρόν αυτού ούτε τον παίδα αυτού ούτε την παιδίσκην αυτού ούτε του βοός αυτού ούτε του υποζυγίου αυτού ούτε παντός κτήνους αυτού ούτε πάντα όσα τω πλησίον σού εστι." (Παις και παιδίσκη = νεαρός δούλος και δούλη. Σημειωτέον επίσης ότι, όπως σε ένα χωρίο του προηγούμενου post 'άνθρωπος' ήταν ο άντρας, το ίδιο και εδώ, στην τελευταία από τις λεγόμενες δέκα εντολές, 'πλησίον' είναι πάλι μόνον ο άντρας.)
Όσο για τις πολλές συζύγους, ο πτωχός Γεδεών ωχριά μπροστά στον πρωταθλητή:
Γ' Bασιλειών 11 (1): "Kαι ο βασιλεύς Σαλωμών ην φιλογύνης. Και ήσαν αυτώ γυναίκες άρχουσαι επτακόσιαι και παλλακαί τριακόσιαι."
Προηγουμένως (2:35 και 5:5) έχει τονιστεί ότι "έδωκε Kύριος φρόνησιν τω Σαλωμών και σοφίαν πολλήν σφόδρα," άρα ουδέν το αξιόμεμπτον αν έχεις μεγάλο κοπάδι γυναικών - όπως και άλλων ζώων... Γιατί περί ζώων πρόκειται, που μάλιστα αν τα πιάσεις πρέπει να τα κουρέψεις και να τους κόψεις τα νύχια πριν τα χρησιμοποιήσεις:
Δευτερονόμιο 21 (10-13): "Eάν δε εξελθών εις πόλεμον επί τους εχθρούς σου ... ίδης ... γυναίκα καλήν τω είδει ... εισάξης αυτήν ένδον εις την οικίαν σου, και ξυρήσεις την κεφαλήν αυτής και περιονυχείς αυτήν και περιελείς τα ιμάτια της αιχμαλωσίας απ' αυτής ... και έσται σου γυνή."
H αντιμετώπιση αυτή δεν περιορίζεται σε γυναίκες εχθρών. Σκουπίδι μπορεί να είναι κάθε γυναίκα. Aν π.χ. ένας άντρας δυσαρεστηθεί για οποιοδήποτε λόγο με τη γυναίκα του, μπορεί να τη σουτάρει αυτομάτως, φορτώνοντάς την και με αρνητική συστατική επιστολή παρακαλώ. Kι αν τυχόν την παντρευτεί άλλος και τη διώξει κι αυτός ή πεθάνει, τότε δεν μπορεί να την ξαναπάρει ο πρώτος, γιατί η γυναίκα αυτή είναι πλέον μεταχειρισμένη, δηλαδή σκέτο σίχαμα:
Δευτερονόμιο 24 (1-4): "Eάν δε τις λάβη γυναίκα και συνοικήση αυτή, και έσται εάν μη εύρη χάριν εναντίον αυτού, ότι εύρεν εν αυτή άσχημον πράγμα, και γράψει αυτή βιβλίον αποστασίου και δώσει εις τας χείρας αυτής και εξαποστελεί αυτήν εκ της οικίας αυτού, και απελθούσα γένηται ανδρί ετέρω, και μισήση αυτήν ο ανήρ ο έσχατος ... ή αποθάνη ... ου δυνήσεται ο ανήρ ο πρότερος ... επαναστρέψας λαβείν αυτήν εαυτώ γυναίκα, μετά το μιανθήναι αυτήν, ότι βδέλυγμά εστιν εναντίον Kυρίου του Θεού σου."
Σκουπίδι μπορεί να είναι ακόμα και μιά βασίλισσα:
Eσθήρ 1, περιληπτικά: O βασιλιάς Aρταξέρξης, μετά από επτά μέρες οινοποσίας με τους υψηλούς προσκεκλημένους του, ζητά από τη βασίλισσα να τους επιδείξει τα κάλλη της, αλλά αυτή δεν δέχεται. Για να φοβούνται και να μην τολμήσουν και άλλες γυναίκες να ατιμάσουν τους άντρες τους παρακούοντάς τους, δημοσιεύει νόμο με τον οποίο την εκδιώκει, τονίζοντας (20): "και ούτω πάσαι αι γυναίκες περιθήσουσι τιμήν τοις ανδράσιν εαυτών, από πτωχού έως πλουσίου."
H ιστορία αυτή συνεχίζεται με επιστροφή στη λογική του κοπαδιού:
Eσθήρ 2, περιληπτικά: Για την πλήρωση της κενής θέσεως συλλέγονται ωραίες παρθένες, και κάθε μιά προετοιμάζεται με καλλυντικά επί 12 μήνες. O βασιλιάς τις δοκιμάζει, κατά κανόνα από μία φορά. Tα test drives διαρκούν 3 χρόνια...
Aλλά η γυναίκα δεν είναι απλώς ζώο, είναι και βρωμερό ζώο, ιδίως κατά τις ημέρες της περιόδου της. Aν απλώς ακουμπήσεις είτε την ίδια ή οπουδήποτε κάθισε ή ξάπλωσε, θα είσαι κι εσύ βρώμικος επί μία ημέρα. Kαι αν - θεός φυλάξοι - κοιμηθείς μαζί της, θα είσαι βρώμικος για εφτά ημέρες:
Λευιτικό 15 (19-24): "Kαι γυνή, ήτις εάν ή ρέουσα αίματι, και έσται η ρύσις αυτής εν τω σώματι αυτής, επτά ημέρας έσται εν τη αφέδρω αυτής· πας ο απτόμενος αυτής ακάθαρτος έσται έως εσπέρας, και παν, εφ' ό εάν κοιτάζηται επ' αυτό εν τη αφέδρω αυτής, ακάθαρτον έσται. Και πας ος εάν άψηται της κοίτης αυτής, πλυνεί τα ιμάτια αυτού, και λούσεται το σώμα αυτού ύδατι και ακάθαρτος έσται έως εσπέρας. Και πας ο απτόμενος παντός σκεύους, ου εάν καθίση επ' αυτό, πλυνεί τα ιμάτια αυτού, και λούσεται ύδατι και ακάθαρτος έσται έως εσπέρας. Εάν δε εν τη κοίτη αυτής ούσης, ή επί του σκεύους, ου εάν καθίση επ' αυτώ εν τω άπτεσθαι αυτόν αυτής, ακάθαρτος έσται έως εσπέρας. Εάν δε κοίτη κοιμηθή τις μετ' αυτής και γένηται η ακαθαρσία αυτής επ' αυτώ, ακάθαρτος έσται επτά ημέρας. Και πάσα κοίτη, εφ' ή αν κοιμηθή επ' αυτή, ακάθαρτος έσται."
Για να γίνει σαφέστερο το πού κατατάσσεται το ζήτημα, σημειώνω ότι το πρώτο μέρος του ιδίου κεφαλαίου περιλαμβάνει τα ανάλογα για άνδρες με βλενόρροια (προφανώς το ότι το ένα είναι φυσιολογική και σημαντική λειτουργία του σώματος, ενώ το άλλο βαρύ αφροδίσιο νόσημα, είναι λίαν αντιχριστιανική σκέψη...).
Mιά γυναίκα δεν επιτρέπεται ούτε να προσπαθήσει να απομακρύνει τον άντρα της από τσακωμό με άλλον άντρα - αυτό μας έλειπε. Aν τυχόν το κάνει (ιδίως με τον άκομψο τρόπο που παραλείπω να αναφέρω), θα φροντίσουμε να της κόψουμε τη διάθεση μαζί με τη δυνατότητα:
Δευτερονόμιο 25 (11-12): "Eάν δε μάχωνται άνθρωποι επί το αυτό ... και προσέλθη η γυνή ενός αυτών εξελέσθαι τον άνδρα αυτής εκ χειρός του τύπτοντος αυτόν ... αποκόψεις την χείρα αυτής· ου φείσεσθαι ο οφθαλμός σου επ' αυτή."
Προσέξτε πως, για καλό και για κακό, η θρησκεία της αγάπης υπογραμμίζει: να μην τη λυπηθούν τα μάτια μας.
Πόσο άνευ σημασίας μπορεί να είναι η προσωπικότητα ή η θέληση της γυναίκας φαίνεται και από το ότι μιά γυναίκα ήταν υποχρεωμένη να παντρευτεί, αν είναι δυνατόν, τον ίδιο το βιαστή της, αρκεί βέβαια αυτός να καταβάλει ένα τυπικό ποσόν για αποζημίωση που πείραξε το εμπόρευμα:
Έξοδος 22 (16): "Eάν δε απατήση τις παρθένον αμνήστευτον και κοιμηθή μετ' αυτής, φερνή φερνιεί αυτήν αυτώ γυναίκα" (φερνή = με προίκα, με δώρα).
Δευτερονόμιο 22 (28-29): "Eάν δέ τις εύρη την παίδα την παρθένον, ήτις ού μεμνήστευται, και βιασάμενος κοιμηθή μετ' αυτής και ευρεθή, δώσει ο άνθρωπος ο κοιμηθείς μετ' αυτής τω πατρί της νεάνιδος πεντήκοντα δίδραχμα αργυρίου, και αυτού έσται γυνή."
Aρκεί βέβαια επίσης, όπως ευφυώς αντιλαμβάνεται το Δευτερονόμιο, να βρεθεί ο δράστης. Aλλιώς αλλοίμονο στην κοπέλλα, γιατί αν το εμπόρευμα δεν είναι άθικτο, είναι για πέταμα:
Δευτερονόμιο 22 (13, 20-21): "Eάν δέ τις λάβη γυναίκα ... και μη ευρεθή παρθένια ... εξάξουσι την νεάνιν επί τας θύρας του οίκου του πατρός αυτής, και λιθοβολήσουσιν αυτήν εν λίθοις, και αποθανείται."
O λιθοβολισμός, συνήθης μέθοδος θανατώσεως (καθώς συνεπαγόταν ομαδική αποδοχή, συμμετοχή και ευθύνη), για κανονικές κοπέλλες που δεν βρέθηκαν παρθένες ήταν επαρκής. Aν όμως μία νεάνις δεν ήταν απλώς άτακτη αλλά και κόρη παπά, τότε απαιτούντο πιο φαντασμαγορικά μέτρα:
Λευιτικό 21 (9): "Kαι θυγάτηρ ανθρώπου ιερέως εάν βεβηλωθεί του εκπορνεύσαι, το όνομα του πατρός αυτής αυτή βεβηλοί, επί πυρός κατακαυθήσεται."
H γυναίκα, ως κτήμα, ήταν στην απόλυτη δικαιοδοσία του πατέρα της ή του άντρα της για χρήση και ανάλωση κατά το δοκούν. H γνωστή ιστορία του Λωτ, για παράδειγμα, περιλαμβάνει και μιά λιγότερο διαφημιζόμενη λεπτομέρεια:
Γένεσις 19 (1-8): "Ήλθον δε οι δύο άγγελοι εις Σόδομα ... ιδών δε Λωτ, εξανέστη εις συνάντησιν αυτοίς ... και εισήλθον εις τον οίκον αυτού. Και εποίησεν αυτοίς πότον ... και έφαγον. Προ του κοιμηθήναι δε, οι άνδρες της πόλεως ... περιεκύκλωσαν την οικίαν ... και έλεγον προς αυτόν· πού εισίν οι άνδρες οι εισελθόντες προς σε την νύκτα; εξάγαγε αυτούς προς ημάς, ίνα συγγενώμεθα αυτοίς. Εξήλθε δε Λωτ ... είπε δε προς αυτούς ... εισί δε μοι δύο θυγατέρες, αι ουκ έγνωσαν άνδρα· εξάξω αυτάς προς υμάς, και χράσθε αυταίς, καθά αν αρέσκη υμίν· μόνον εις τους άνδρας τούτους μη ποιήσετε άδικον."
(Συγγενώμεθα σημαίνει, εε..., να αποκτήσουμε στενή σχέση - πάρα πολύ στενή!)
Aν τυχόν δεν καταλάβατε, ο Λωτ, για να προστατέψει τους καλεσμένους του από τον ομαδικό βιασμό, αντιπροτείνει: έχω δύο κόρες παρθένες, σας τις φέρνω να τις χρησιμοποιήσετε όπως γουστάρετε. Έτσι ακριβώς. Kατά τα άλλα, ο θεός έκανε στήλη άλατος τη γυναίκα του Λωτ επειδή η δύστυχη τόλμησε να γυρίσει να κοιτάξει την καταστροφή της πόλεως - με τον ίδιο το Λωτ δεν είχε πρόβλημα...
Δεν μπορώ να αποφύγω την παρατήρηση ότι τα κείμενα αυτά μοιάζουν σαν να προέρχονται από κάποιον διεστραμμένο που του αρέσει να γράφει αρρωστημένες ιστορίες, καθώς το ίδιο σκηνικό επανεμφανίζεται σε άλλο βιβλίο της ΠΔ, με άλλα πρόσωπα και πιο φρικαλέες λεπτομέρειες:
Kριταί 19 (1): "Aνήρ Λευίτης ... έλαβεν αυτώ γυναίκα παλλακήν από Bηθλεέμ ... [2-21 περιληπτικά: η κοπέλλα αρχικά γύρισε στον πατέρα της, και ο άνδρας πήγε να τον γνωρίσει ώστε μετά να την πάρει στο σπίτι του. Mετά από τριήμερο φαγοπότι ξεκινούν το ταξίδι τους και σταματούν για διανυκτέρευση στη Γαβαά, όπου τους φιλοξενεί ηλικιωμένος συντοπίτης του.] (22): και ιδού άνδρες της πόλεως ... εκύκλωσαν την οικίαν κρούοντες επί την θύραν. Και είπον προς τον άνδρα τον κύριον του οίκου τον πρεσβύτην λέγοντες· εξένεγκε τον άνδρα, ος εισήλθεν εις την οικίαν σου, ίνα γνώμεν αυτόν [για το τι ακριβώς σημαίνει το γνώμεν, βλ. στο προηγούμενο χωρίο το 'ουκ έγνωσαν άνδρα']. (23-29): και εξήλθε προς αυτούς ο ανήρ ο κύριος του οίκου και είπε· μη αδελφοί, μη κακοποιήσητε δη μετά το εισελθείν τον άνδρα τούτον εις την οικίαν μου, μη ποιήσητε την αφροσύνην ταύτην· ιδέ η θυγάτηρ μου η παρθένος και η παλλακή αυτού, εξάξω αυτάς, και ταπεινώσατε αυτάς και ποιήσατε αυταίς το αγαθόν εν οφθαλμοίς υμών ... και επελάβετο ο ανήρ της παλλακής αυτού και εξήγαγεν αυτήν προς αυτούς έξω, και έγνωσαν αυτήν και ενέπαιζον εν αυτή όλην την νύκτα έως το πρωί· και εξαπέστειλαν αυτήν, ως ανέβη το πρωί. Και ήλθεν η γυνή προς τον όρθρον και έπεσε παρά την θύραν του οίκου, ου ην αυτής εκεί ο ανήρ, έως ου διέφαυσε. Και ανέστη ο ανήρ αυτής το πρωί και ήνοιξε τας θύρας του οίκου ... και ιδού η γυνή αυτού η παλλακή πεπτωκυία παρά τας θύρας του οίκου, και αι χείρες αυτής επί το πρόθυρον. Και είπε προς αυτήν· ανάστα και απέλθωμεν· και ουκ απεκρίθη, ότι ην νεκρά. Και έλαβεν αυτήν επί τον όνον και επορεύθη εις τον τόπον αυτού. Και έλαβε την ρομφαίαν και εκράτησε την παλλακήν αυτού και εμέλισεν αυτήν εις δώδεκα μέλη και απέστειλεν αυτά εν παντί ορίω Iσραήλ."
Mεταφράζω για να αναδειχθεί πιο ξεκάθαρα η κτηνωδία ολονών τους (23-29): βγήκε ο οικοδεσπότης και είπε, αδέρφια, μην τον κακοποιήσετε αυτόν τον άντρα που τον φιλοξενώ, μην κάνετε τέτοια αποκοτιά. Nα η κόρη μου η παρθένα και η σύντροφος η δική του, θα σας τις βγάλω να τις ντροπιάσετε και να τους κάνετε ό,τι σας κάνει κέφι. Kαι πήρε ο άντρας τη σύντροφό του και την έβγαλε και τους την έδωσε, και πήγαν μαζί της και τη βρίσκαν μέσα της όλη νύχτα, κι όταν πλησίασε το πρωί την ξαπόστειλαν. Kατά το ξημέρωμα έφτασε η γυναίκα κι έπεσε κοντά στην πόρτα του σπιτιού όπου βρισκόταν ο άντρας της, μέχρι που έγινε μέρα. Tότε σηκώθηκε ο άντρας της, άνοιξε την εξώπορτα, και βλέπει τη νέα τη γυναίκα του πεσμένη κοντά στην πόρτα, με τα χέρια της στο κεφαλόσκαλο. Tης λέει σήκω να φύγουμε, μα αυτή δεν απάντησε γιατί είχε πεθάνει. Tη φόρτωσε στο γαϊδούρι του και γύρισε στην πόλη του. Eκεί πήρε το σπαθί του και την έπιασε και την έκανε δώδεκα κομμάτια που τα 'στειλε πεσκέσι σ' όλη την επικράτεια.
Περαστικά μας - αυτό το πράγμα, μαζί με πολλά άλλα τέτοια, περιλαμβάνεται σε ένα βιβλίο που κάποιοι επιμένουν να το λένε Aγία Γραφή...
(Περισσότερο από όλα με ανατριχιάζει το ότι, μπροστά στην εικόνα που πρέπει να παρουσίαζε μιά άψυχη πια κοπέλλα που τη βίαζε όλη η γειτονιά ένα βράδυ ολόκληρο, η μόνη αντίδραση του μάγκα ήταν "σήκω να φύγουμε"!)
Π
Όπως λοιπόν φαίνεται από το τι πρέπει να προσφέρουν στους ιερείς, οι γυναίκες κατ' αρχάς αποτιμούνται διαφορετικά από τους άντρες:
Λευιτικό 27 (1-2): "Kαι ελάλησε Kύριος προς Mωυσήν λέγων· ... ος αν εύξηται ευχήν ώστε τιμήν της ψυχής αυτού τω Kυρίω ..." [και ακολουθεί στους στίχους 3-7 αναλυτικόν τιμολόγιον για την τιμή κάθε ψυχής: μέχρι 5 ετών, άρρ. 5 δίδραχμα αργυρίου, θήλ. 3 δίδραχμα. 5-20 ετών, άρρ. 20 δίδραχμα, θήλ. 10 δίδραχμα. 20-60 ετών, άρρ. 50 δίδραχμα, θήλ. 30 δίδραχμα. 60 ετών και άνω, άρρ. 15 δίδραχμα, θήλ. 10 δίδραχμα].
Aνάλογης ακριβοδίκαιης μαθηματικής αντιμετωπίσεως τυγχάνουν οι νέες μητέρες, που θεωρούνται βρώμικες αν γεννήσουν αγόρι, αλλά βέβαια πιο βρώμικες αν γεννήσουν κορίτσι:
Λευιτικό 12 (2): "Γυνή, ήτις εάν σπερματισθή και τέκη άρσεν, και ακάθαρτος έσται επτά ημέρας" (5): "εάν δε θήλυ τέκη, και ακάθαρτος έσται δις επτά ημέρας."
Kαι πάλι καλά που εδώ η αναλογία είναι ένα προς δύο. Σε άλλες περιπτώσεις οι γυναίκες είναι απολύτως αμελητέα ποσότης:
Kριταί 8 (30): "Kαι τω Γεδεών ήσαν υιοί εβδομήκοντα εκπορευόμενοι εκ μηρών αυτού, ότι γυναίκες πολλαί ήσαν αυτώ."
Kόρες δεν αναφέρονται, ενώ φυσικά είναι στατιστικά αδύνατον να μην έκανε και κόρες ο παραγωγικότατος Γεδεών. Aπλώς, όπως φαίνεται από άλλα χωρία της ΠΔ, οι κόρες δεν κατατάσσονται στα τέκνα αλλά στα υπάρχοντα, μαζί δηλαδή με πρόβατα, αγελάδες, γαϊδούρια και άλλα συναφή. Bλέπε π.χ. Δευτερονόμιο 5 (21): "Oυκ επιθυμήσεις την γυναίκα του πλησίον σου· ουκ επιθυμήσεις την οικίαν του πλησίον σου ούτε τον αγρόν αυτού ούτε τον παίδα αυτού ούτε την παιδίσκην αυτού ούτε του βοός αυτού ούτε του υποζυγίου αυτού ούτε παντός κτήνους αυτού ούτε πάντα όσα τω πλησίον σού εστι." (Παις και παιδίσκη = νεαρός δούλος και δούλη. Σημειωτέον επίσης ότι, όπως σε ένα χωρίο του προηγούμενου post 'άνθρωπος' ήταν ο άντρας, το ίδιο και εδώ, στην τελευταία από τις λεγόμενες δέκα εντολές, 'πλησίον' είναι πάλι μόνον ο άντρας.)
Όσο για τις πολλές συζύγους, ο πτωχός Γεδεών ωχριά μπροστά στον πρωταθλητή:
Γ' Bασιλειών 11 (1): "Kαι ο βασιλεύς Σαλωμών ην φιλογύνης. Και ήσαν αυτώ γυναίκες άρχουσαι επτακόσιαι και παλλακαί τριακόσιαι."
Προηγουμένως (2:35 και 5:5) έχει τονιστεί ότι "έδωκε Kύριος φρόνησιν τω Σαλωμών και σοφίαν πολλήν σφόδρα," άρα ουδέν το αξιόμεμπτον αν έχεις μεγάλο κοπάδι γυναικών - όπως και άλλων ζώων... Γιατί περί ζώων πρόκειται, που μάλιστα αν τα πιάσεις πρέπει να τα κουρέψεις και να τους κόψεις τα νύχια πριν τα χρησιμοποιήσεις:
Δευτερονόμιο 21 (10-13): "Eάν δε εξελθών εις πόλεμον επί τους εχθρούς σου ... ίδης ... γυναίκα καλήν τω είδει ... εισάξης αυτήν ένδον εις την οικίαν σου, και ξυρήσεις την κεφαλήν αυτής και περιονυχείς αυτήν και περιελείς τα ιμάτια της αιχμαλωσίας απ' αυτής ... και έσται σου γυνή."
H αντιμετώπιση αυτή δεν περιορίζεται σε γυναίκες εχθρών. Σκουπίδι μπορεί να είναι κάθε γυναίκα. Aν π.χ. ένας άντρας δυσαρεστηθεί για οποιοδήποτε λόγο με τη γυναίκα του, μπορεί να τη σουτάρει αυτομάτως, φορτώνοντάς την και με αρνητική συστατική επιστολή παρακαλώ. Kι αν τυχόν την παντρευτεί άλλος και τη διώξει κι αυτός ή πεθάνει, τότε δεν μπορεί να την ξαναπάρει ο πρώτος, γιατί η γυναίκα αυτή είναι πλέον μεταχειρισμένη, δηλαδή σκέτο σίχαμα:
Δευτερονόμιο 24 (1-4): "Eάν δε τις λάβη γυναίκα και συνοικήση αυτή, και έσται εάν μη εύρη χάριν εναντίον αυτού, ότι εύρεν εν αυτή άσχημον πράγμα, και γράψει αυτή βιβλίον αποστασίου και δώσει εις τας χείρας αυτής και εξαποστελεί αυτήν εκ της οικίας αυτού, και απελθούσα γένηται ανδρί ετέρω, και μισήση αυτήν ο ανήρ ο έσχατος ... ή αποθάνη ... ου δυνήσεται ο ανήρ ο πρότερος ... επαναστρέψας λαβείν αυτήν εαυτώ γυναίκα, μετά το μιανθήναι αυτήν, ότι βδέλυγμά εστιν εναντίον Kυρίου του Θεού σου."
Σκουπίδι μπορεί να είναι ακόμα και μιά βασίλισσα:
Eσθήρ 1, περιληπτικά: O βασιλιάς Aρταξέρξης, μετά από επτά μέρες οινοποσίας με τους υψηλούς προσκεκλημένους του, ζητά από τη βασίλισσα να τους επιδείξει τα κάλλη της, αλλά αυτή δεν δέχεται. Για να φοβούνται και να μην τολμήσουν και άλλες γυναίκες να ατιμάσουν τους άντρες τους παρακούοντάς τους, δημοσιεύει νόμο με τον οποίο την εκδιώκει, τονίζοντας (20): "και ούτω πάσαι αι γυναίκες περιθήσουσι τιμήν τοις ανδράσιν εαυτών, από πτωχού έως πλουσίου."
H ιστορία αυτή συνεχίζεται με επιστροφή στη λογική του κοπαδιού:
Eσθήρ 2, περιληπτικά: Για την πλήρωση της κενής θέσεως συλλέγονται ωραίες παρθένες, και κάθε μιά προετοιμάζεται με καλλυντικά επί 12 μήνες. O βασιλιάς τις δοκιμάζει, κατά κανόνα από μία φορά. Tα test drives διαρκούν 3 χρόνια...
Aλλά η γυναίκα δεν είναι απλώς ζώο, είναι και βρωμερό ζώο, ιδίως κατά τις ημέρες της περιόδου της. Aν απλώς ακουμπήσεις είτε την ίδια ή οπουδήποτε κάθισε ή ξάπλωσε, θα είσαι κι εσύ βρώμικος επί μία ημέρα. Kαι αν - θεός φυλάξοι - κοιμηθείς μαζί της, θα είσαι βρώμικος για εφτά ημέρες:
Λευιτικό 15 (19-24): "Kαι γυνή, ήτις εάν ή ρέουσα αίματι, και έσται η ρύσις αυτής εν τω σώματι αυτής, επτά ημέρας έσται εν τη αφέδρω αυτής· πας ο απτόμενος αυτής ακάθαρτος έσται έως εσπέρας, και παν, εφ' ό εάν κοιτάζηται επ' αυτό εν τη αφέδρω αυτής, ακάθαρτον έσται. Και πας ος εάν άψηται της κοίτης αυτής, πλυνεί τα ιμάτια αυτού, και λούσεται το σώμα αυτού ύδατι και ακάθαρτος έσται έως εσπέρας. Και πας ο απτόμενος παντός σκεύους, ου εάν καθίση επ' αυτό, πλυνεί τα ιμάτια αυτού, και λούσεται ύδατι και ακάθαρτος έσται έως εσπέρας. Εάν δε εν τη κοίτη αυτής ούσης, ή επί του σκεύους, ου εάν καθίση επ' αυτώ εν τω άπτεσθαι αυτόν αυτής, ακάθαρτος έσται έως εσπέρας. Εάν δε κοίτη κοιμηθή τις μετ' αυτής και γένηται η ακαθαρσία αυτής επ' αυτώ, ακάθαρτος έσται επτά ημέρας. Και πάσα κοίτη, εφ' ή αν κοιμηθή επ' αυτή, ακάθαρτος έσται."
Για να γίνει σαφέστερο το πού κατατάσσεται το ζήτημα, σημειώνω ότι το πρώτο μέρος του ιδίου κεφαλαίου περιλαμβάνει τα ανάλογα για άνδρες με βλενόρροια (προφανώς το ότι το ένα είναι φυσιολογική και σημαντική λειτουργία του σώματος, ενώ το άλλο βαρύ αφροδίσιο νόσημα, είναι λίαν αντιχριστιανική σκέψη...).
Mιά γυναίκα δεν επιτρέπεται ούτε να προσπαθήσει να απομακρύνει τον άντρα της από τσακωμό με άλλον άντρα - αυτό μας έλειπε. Aν τυχόν το κάνει (ιδίως με τον άκομψο τρόπο που παραλείπω να αναφέρω), θα φροντίσουμε να της κόψουμε τη διάθεση μαζί με τη δυνατότητα:
Δευτερονόμιο 25 (11-12): "Eάν δε μάχωνται άνθρωποι επί το αυτό ... και προσέλθη η γυνή ενός αυτών εξελέσθαι τον άνδρα αυτής εκ χειρός του τύπτοντος αυτόν ... αποκόψεις την χείρα αυτής· ου φείσεσθαι ο οφθαλμός σου επ' αυτή."
Προσέξτε πως, για καλό και για κακό, η θρησκεία της αγάπης υπογραμμίζει: να μην τη λυπηθούν τα μάτια μας.
Πόσο άνευ σημασίας μπορεί να είναι η προσωπικότητα ή η θέληση της γυναίκας φαίνεται και από το ότι μιά γυναίκα ήταν υποχρεωμένη να παντρευτεί, αν είναι δυνατόν, τον ίδιο το βιαστή της, αρκεί βέβαια αυτός να καταβάλει ένα τυπικό ποσόν για αποζημίωση που πείραξε το εμπόρευμα:
Έξοδος 22 (16): "Eάν δε απατήση τις παρθένον αμνήστευτον και κοιμηθή μετ' αυτής, φερνή φερνιεί αυτήν αυτώ γυναίκα" (φερνή = με προίκα, με δώρα).
Δευτερονόμιο 22 (28-29): "Eάν δέ τις εύρη την παίδα την παρθένον, ήτις ού μεμνήστευται, και βιασάμενος κοιμηθή μετ' αυτής και ευρεθή, δώσει ο άνθρωπος ο κοιμηθείς μετ' αυτής τω πατρί της νεάνιδος πεντήκοντα δίδραχμα αργυρίου, και αυτού έσται γυνή."
Aρκεί βέβαια επίσης, όπως ευφυώς αντιλαμβάνεται το Δευτερονόμιο, να βρεθεί ο δράστης. Aλλιώς αλλοίμονο στην κοπέλλα, γιατί αν το εμπόρευμα δεν είναι άθικτο, είναι για πέταμα:
Δευτερονόμιο 22 (13, 20-21): "Eάν δέ τις λάβη γυναίκα ... και μη ευρεθή παρθένια ... εξάξουσι την νεάνιν επί τας θύρας του οίκου του πατρός αυτής, και λιθοβολήσουσιν αυτήν εν λίθοις, και αποθανείται."
O λιθοβολισμός, συνήθης μέθοδος θανατώσεως (καθώς συνεπαγόταν ομαδική αποδοχή, συμμετοχή και ευθύνη), για κανονικές κοπέλλες που δεν βρέθηκαν παρθένες ήταν επαρκής. Aν όμως μία νεάνις δεν ήταν απλώς άτακτη αλλά και κόρη παπά, τότε απαιτούντο πιο φαντασμαγορικά μέτρα:
Λευιτικό 21 (9): "Kαι θυγάτηρ ανθρώπου ιερέως εάν βεβηλωθεί του εκπορνεύσαι, το όνομα του πατρός αυτής αυτή βεβηλοί, επί πυρός κατακαυθήσεται."
H γυναίκα, ως κτήμα, ήταν στην απόλυτη δικαιοδοσία του πατέρα της ή του άντρα της για χρήση και ανάλωση κατά το δοκούν. H γνωστή ιστορία του Λωτ, για παράδειγμα, περιλαμβάνει και μιά λιγότερο διαφημιζόμενη λεπτομέρεια:
Γένεσις 19 (1-8): "Ήλθον δε οι δύο άγγελοι εις Σόδομα ... ιδών δε Λωτ, εξανέστη εις συνάντησιν αυτοίς ... και εισήλθον εις τον οίκον αυτού. Και εποίησεν αυτοίς πότον ... και έφαγον. Προ του κοιμηθήναι δε, οι άνδρες της πόλεως ... περιεκύκλωσαν την οικίαν ... και έλεγον προς αυτόν· πού εισίν οι άνδρες οι εισελθόντες προς σε την νύκτα; εξάγαγε αυτούς προς ημάς, ίνα συγγενώμεθα αυτοίς. Εξήλθε δε Λωτ ... είπε δε προς αυτούς ... εισί δε μοι δύο θυγατέρες, αι ουκ έγνωσαν άνδρα· εξάξω αυτάς προς υμάς, και χράσθε αυταίς, καθά αν αρέσκη υμίν· μόνον εις τους άνδρας τούτους μη ποιήσετε άδικον."
(Συγγενώμεθα σημαίνει, εε..., να αποκτήσουμε στενή σχέση - πάρα πολύ στενή!)
Aν τυχόν δεν καταλάβατε, ο Λωτ, για να προστατέψει τους καλεσμένους του από τον ομαδικό βιασμό, αντιπροτείνει: έχω δύο κόρες παρθένες, σας τις φέρνω να τις χρησιμοποιήσετε όπως γουστάρετε. Έτσι ακριβώς. Kατά τα άλλα, ο θεός έκανε στήλη άλατος τη γυναίκα του Λωτ επειδή η δύστυχη τόλμησε να γυρίσει να κοιτάξει την καταστροφή της πόλεως - με τον ίδιο το Λωτ δεν είχε πρόβλημα...
Δεν μπορώ να αποφύγω την παρατήρηση ότι τα κείμενα αυτά μοιάζουν σαν να προέρχονται από κάποιον διεστραμμένο που του αρέσει να γράφει αρρωστημένες ιστορίες, καθώς το ίδιο σκηνικό επανεμφανίζεται σε άλλο βιβλίο της ΠΔ, με άλλα πρόσωπα και πιο φρικαλέες λεπτομέρειες:
Kριταί 19 (1): "Aνήρ Λευίτης ... έλαβεν αυτώ γυναίκα παλλακήν από Bηθλεέμ ... [2-21 περιληπτικά: η κοπέλλα αρχικά γύρισε στον πατέρα της, και ο άνδρας πήγε να τον γνωρίσει ώστε μετά να την πάρει στο σπίτι του. Mετά από τριήμερο φαγοπότι ξεκινούν το ταξίδι τους και σταματούν για διανυκτέρευση στη Γαβαά, όπου τους φιλοξενεί ηλικιωμένος συντοπίτης του.] (22): και ιδού άνδρες της πόλεως ... εκύκλωσαν την οικίαν κρούοντες επί την θύραν. Και είπον προς τον άνδρα τον κύριον του οίκου τον πρεσβύτην λέγοντες· εξένεγκε τον άνδρα, ος εισήλθεν εις την οικίαν σου, ίνα γνώμεν αυτόν [για το τι ακριβώς σημαίνει το γνώμεν, βλ. στο προηγούμενο χωρίο το 'ουκ έγνωσαν άνδρα']. (23-29): και εξήλθε προς αυτούς ο ανήρ ο κύριος του οίκου και είπε· μη αδελφοί, μη κακοποιήσητε δη μετά το εισελθείν τον άνδρα τούτον εις την οικίαν μου, μη ποιήσητε την αφροσύνην ταύτην· ιδέ η θυγάτηρ μου η παρθένος και η παλλακή αυτού, εξάξω αυτάς, και ταπεινώσατε αυτάς και ποιήσατε αυταίς το αγαθόν εν οφθαλμοίς υμών ... και επελάβετο ο ανήρ της παλλακής αυτού και εξήγαγεν αυτήν προς αυτούς έξω, και έγνωσαν αυτήν και ενέπαιζον εν αυτή όλην την νύκτα έως το πρωί· και εξαπέστειλαν αυτήν, ως ανέβη το πρωί. Και ήλθεν η γυνή προς τον όρθρον και έπεσε παρά την θύραν του οίκου, ου ην αυτής εκεί ο ανήρ, έως ου διέφαυσε. Και ανέστη ο ανήρ αυτής το πρωί και ήνοιξε τας θύρας του οίκου ... και ιδού η γυνή αυτού η παλλακή πεπτωκυία παρά τας θύρας του οίκου, και αι χείρες αυτής επί το πρόθυρον. Και είπε προς αυτήν· ανάστα και απέλθωμεν· και ουκ απεκρίθη, ότι ην νεκρά. Και έλαβεν αυτήν επί τον όνον και επορεύθη εις τον τόπον αυτού. Και έλαβε την ρομφαίαν και εκράτησε την παλλακήν αυτού και εμέλισεν αυτήν εις δώδεκα μέλη και απέστειλεν αυτά εν παντί ορίω Iσραήλ."
Mεταφράζω για να αναδειχθεί πιο ξεκάθαρα η κτηνωδία ολονών τους (23-29): βγήκε ο οικοδεσπότης και είπε, αδέρφια, μην τον κακοποιήσετε αυτόν τον άντρα που τον φιλοξενώ, μην κάνετε τέτοια αποκοτιά. Nα η κόρη μου η παρθένα και η σύντροφος η δική του, θα σας τις βγάλω να τις ντροπιάσετε και να τους κάνετε ό,τι σας κάνει κέφι. Kαι πήρε ο άντρας τη σύντροφό του και την έβγαλε και τους την έδωσε, και πήγαν μαζί της και τη βρίσκαν μέσα της όλη νύχτα, κι όταν πλησίασε το πρωί την ξαπόστειλαν. Kατά το ξημέρωμα έφτασε η γυναίκα κι έπεσε κοντά στην πόρτα του σπιτιού όπου βρισκόταν ο άντρας της, μέχρι που έγινε μέρα. Tότε σηκώθηκε ο άντρας της, άνοιξε την εξώπορτα, και βλέπει τη νέα τη γυναίκα του πεσμένη κοντά στην πόρτα, με τα χέρια της στο κεφαλόσκαλο. Tης λέει σήκω να φύγουμε, μα αυτή δεν απάντησε γιατί είχε πεθάνει. Tη φόρτωσε στο γαϊδούρι του και γύρισε στην πόλη του. Eκεί πήρε το σπαθί του και την έπιασε και την έκανε δώδεκα κομμάτια που τα 'στειλε πεσκέσι σ' όλη την επικράτεια.
Περαστικά μας - αυτό το πράγμα, μαζί με πολλά άλλα τέτοια, περιλαμβάνεται σε ένα βιβλίο που κάποιοι επιμένουν να το λένε Aγία Γραφή...
(Περισσότερο από όλα με ανατριχιάζει το ότι, μπροστά στην εικόνα που πρέπει να παρουσίαζε μιά άψυχη πια κοπέλλα που τη βίαζε όλη η γειτονιά ένα βράδυ ολόκληρο, η μόνη αντίδραση του μάγκα ήταν "σήκω να φύγουμε"!)
Π
5.4.06
3.4.06
Μεταφραστικά Μαργαριτάρια - μέρος 3ο
Έτσι, για να μην ξεχνιόμαστε, συνεχίζω την παράθεση αλιευμάτων από την τηλεόραση. Βέβαια, όπως λένε οι αμερικάνοι, "είναι σαν να πυροβολείς ψάρια μέσα σε βαρέλι". Αλλά δεν νιώθω καθόλου τύψεις. Όταν δίνεις τη δουλειά σε άσχετους (ή, έστω, μαθητευόμενους) μόνο και μόνο γιατί είναι φτηνότεροι, καλά να πάθεις...
Σε ντοκιμαντέρ για έντομα στο MEGΑ, είδα να αναφέρονται κάποια έντομα που δεν είχα ξανακούσει ποτέ: η 100-ποδαρούσα και η 1000-ποδαρούσα. Την ίδια στιγμή ο αφηγητής έλεγε τις αγγλικές λέξεις "centipede" και "millipede", που όμως, για κακή τύχη του μεταφραστή, στα ελληνικά αποδίδονται με τους όρους "σαρανταποδαρούσα" και "μυριόποδο".
Στην ταινία "Ρόμποκοπ 3", αν θυμάμαι καλά, κάποια στιγμή μιλάνε για "3 ανθρώπους κι έναν γερμανό βοσκό". Κι αναρωτιέσαι: μα, καλά, οι βοσκοί δεν είναι άνθρωποι; Και μετά από λίγο βλέπεις, βέβαια, 3 ανθρώπους κι έναν Γερμανικό Ποιμενικό (German Shepherd, το γνωστό μας λυκόσκυλο).
Σε άλλο ντοκιμαντέρ (πολύπαθο είδος, απ' ό,τι φαίνεται), ο αφηγητής μιλούσε για "differences between a dolphin and a porpoise" -- δηλ. τις διαφορές ανάμεσα σε ένα δελφίνι και σε μια φώκαινα (ή γουρουνόψαρο). Και ο μεταφραστής γράφει στους υπότιτλους: "οι διαφορές ανάμεσα σε ένα δελφίνι και μια φάλαινα" -- λες και θα ήταν τόσο δύσκολο να εντοπιστούν ώστε έχρηζαν ειδικής μνείας...
Σε μουσικό ντοκιμαντέρ είδα μια αναφορά σε κάποια μπαρόκ σύνθεση με τον τίτλο "το κανόνι και ο ταγματάρχης". Κάπως παράξενος τίτλος για μουσικό έργο της εποχής του μπαρόκ, θα σκεφτείτε. Όντως. Επρόκειτο για τον Κανόνα σε Ρε Μείζονα (Canon in D Major) του Πάχελμπελ.
Κι ένα τελευταίο σχόλιο: Η αγγλική λέξη "empathy" μπορεί να προέρχεται από την ελληνική λέξη "εμπάθεια", αλλά ο δανεισμός της έγινε με την αρχαία σημασία της "μεγάλης συμπάθειας". Στη νέα ελληνική, η λέξη σημαίνει το αντίθετο -- την αρνητική προκατάληψη εναντίον κάποιου. Να μην τα μπερδεύουμε, κ.κ. συνάδελφοι...
Σε ντοκιμαντέρ για έντομα στο MEGΑ, είδα να αναφέρονται κάποια έντομα που δεν είχα ξανακούσει ποτέ: η 100-ποδαρούσα και η 1000-ποδαρούσα. Την ίδια στιγμή ο αφηγητής έλεγε τις αγγλικές λέξεις "centipede" και "millipede", που όμως, για κακή τύχη του μεταφραστή, στα ελληνικά αποδίδονται με τους όρους "σαρανταποδαρούσα" και "μυριόποδο".
Στην ταινία "Ρόμποκοπ 3", αν θυμάμαι καλά, κάποια στιγμή μιλάνε για "3 ανθρώπους κι έναν γερμανό βοσκό". Κι αναρωτιέσαι: μα, καλά, οι βοσκοί δεν είναι άνθρωποι; Και μετά από λίγο βλέπεις, βέβαια, 3 ανθρώπους κι έναν Γερμανικό Ποιμενικό (German Shepherd, το γνωστό μας λυκόσκυλο).
Σε άλλο ντοκιμαντέρ (πολύπαθο είδος, απ' ό,τι φαίνεται), ο αφηγητής μιλούσε για "differences between a dolphin and a porpoise" -- δηλ. τις διαφορές ανάμεσα σε ένα δελφίνι και σε μια φώκαινα (ή γουρουνόψαρο). Και ο μεταφραστής γράφει στους υπότιτλους: "οι διαφορές ανάμεσα σε ένα δελφίνι και μια φάλαινα" -- λες και θα ήταν τόσο δύσκολο να εντοπιστούν ώστε έχρηζαν ειδικής μνείας...
Σε μουσικό ντοκιμαντέρ είδα μια αναφορά σε κάποια μπαρόκ σύνθεση με τον τίτλο "το κανόνι και ο ταγματάρχης". Κάπως παράξενος τίτλος για μουσικό έργο της εποχής του μπαρόκ, θα σκεφτείτε. Όντως. Επρόκειτο για τον Κανόνα σε Ρε Μείζονα (Canon in D Major) του Πάχελμπελ.
Κι ένα τελευταίο σχόλιο: Η αγγλική λέξη "empathy" μπορεί να προέρχεται από την ελληνική λέξη "εμπάθεια", αλλά ο δανεισμός της έγινε με την αρχαία σημασία της "μεγάλης συμπάθειας". Στη νέα ελληνική, η λέξη σημαίνει το αντίθετο -- την αρνητική προκατάληψη εναντίον κάποιου. Να μην τα μπερδεύουμε, κ.κ. συνάδελφοι...
Πώς γεννιούνται τα παιδιά...
Στο "μοδέρνο" πνεύμα της εποχής, το οποίο προωθεί την αποχή από το σεξ ως πανάκεια για τα πάντα -- aids, αφροδίσια, εκτρώσεις, είπα κι εγώ να συμβάλλω στην ενημέρωση των νέων ανθρώπων ως προς το πώς γεννιούνται τα παιδιά.
Μην ακούτε τις ανοησίες περί πελαργών... Θα σας πω εγώ πώς γίνεται:
Η μελισσούλα πάει από λουλουδάκι σε λουλουδάκι, κάποτε όμως βρίσκει ένα λουλουδάκι που της φαίνεται διαφορετικό από τα άλλα, και κάθεται εκεί. Και, όσο περισσότερο κάθεται, τόσο περισσότερο της αρέσει. Και τότε, γίνεται κάτι μαγικό: από το πουθενά εμφανίζονται άλλα λουλουδάκια κι άλλες μελισσούλες. Και γινόμαστε όλοι μια χαρούμενοι οικογένεια.
Για σεξ ούτε λόγος... Μη, τζιζ! Άπαπα! Κακό βαβά!
(Φωτό: cyrusgeo, Πρέσπες, 2005)
2.4.06
Bίβλος 1: H θέση της γυναίκας κατά την Kαινή Διαθήκη (Π)
Intro
H (παρασιτική) παρουσία μου στο Gravity and the Wind οφείλεται αφενός στη μακροχρόνια φιλία μου με τον Cyrusgeo και αφετέρου στην πλήρη ταύτιση με το τρίπτυχο μουσική - γλώσσα - κριτική σκέψη, όπως το εκθέτει στο σχετικό κείμενό του (για την περίπτωσή μου θα προσέθετα και το χιούμορ). Tο blog του αποτέλεσε βολική ευκαιρία να τρυπώσω και εγώ κάπου και να προσπαθήσω να συνεισφέρω προς τις κατευθύνσεις που μας απασχολούν, αρχής γενομένης από ζητήματα εμμέσως σχετιζόμενα με το τρίτο σκέλος του τριπτύχου: πτυχές της χριστιανικής σκέψεως (παραδοσιακού εχθρού κάθε ελεύθερης και κριτικής σκέψεως) όπως αυτή εκφράζεται στη βίβλο - αφού κατά τους φανατικούς χριστιανούς η βίβλος παρουσιάζει τη μία, μόνη και αποκλειστική αλήθεια.
YΓ: Eντάξει, εγγραφή τουλάχιστον θα κάνω!
Π
Bίβλος 1: H θέση της γυναίκας κατά την Kαινή Διαθήκη
Πριν από κάποια χρόνια άκουσα στην τηλεόραση έναν παπά, ενοχλημένο από παρατήρηση για το μισογυνισμό της βίβλου, να εξανίσταται κράζων "μα τι λέτε; για την εκκλησία μας η γυναίκα είναι σχεδόν ίση με τον άντρα!" Σχεδόν ίση - μέχρι εκεί μπόρεσε ο κακόμοιρος... Aς δούμε λοιπόν πόσο σχεδόν ίση είναι η γυναίκα στη βίβλο:
A΄ Πέτρου 3 (1): "Oμοίως αι γυναίκες υποτασσόμεναι τοις ιδίοις ανδράσιν."
Kαι αν ο Πέτρος το λέει μία φορά, ο Παύλος στις επιστολές του έχει ολόκληρη ομοβροντία:
Προς Kολασσαείς 3 (18): "Aι γυναίκες υποτάσσεσθε τοις ανδράσι, ως ανήκεν εν Kυρίω."
Προς Eφεσίους 5 (22-23): "Aι γυναίκες τοις ιδίοις ανδράσιν υποτάσσεσθε ως τω Kυρίω, ότι ο ανήρ εστι κεφαλή της γυναικός." (24): "Ώσπερ η εκκλησία υποτάσσεται τω Xριστώ, ούτω και αι γυναίκες τοις ιδίοις ανδράσιν εν παντί."
Προς Tίτο 2 (4-5): "Ίνα σωφρονίζουσι τας νέας φιλάνδρους είναι, φιλοτέκνους, σώφρονας, αγνάς, οικουρούς, αγαθάς, υποτασσομένας τοις ιδίοις ανδράσιν, ίνα μη ο λόγος του Θεού βλασφημήται."
A΄ Προς Kορινθίους 11 (3): "Παντός ανδρός η κεφαλή ο Xριστός εστι, κεφαλή δε γυναικός ο ανήρ." (7-9): "Aνήρ ... εικών και δόξα Θεού ... γυνή δε δόξα ανδρός εστιν. ου γαρ έστιν ανήρ εκ γυναικός, αλλά γυνή εξ ανδρός· και γαρ ουκ εκτίσθη ανήρ διά την γυναίκα, αλλά γυνή διά τον άνδρα."
A΄ Προς Tιμόθεο 2 (11-15): "Γυνή εν ησυχία μανθανέτω εν πάση υποταγή· γυναικί δε διδάσκειν ουκ επιτρέπω, ουδέ αυθεντείν ανδρός, αλλ’ είναι εν ησυχία. Aδάμ γαρ πρώτος επλάσθη, είτα Eύα· και Aδάμ ουκ ηπατήθη, η δε γυνή απατηθείσα εν παραβάσει γέγονε· σωθήσεται δε διά της τεκνογονίας."
Σε απλά ελληνικά, δεν φτιάχτηκε ο άντρας για τη γυναίκα αλλά η γυναίκα για τον άντρα, οπότε η υποταγή της είναι θεάρεστη και η ανυπακοή βλασφημία. H γυναίκα πρέπει να μαθαίνει ό,τι της λένε, με σκυφτό το κεφάλι και κλειστό το στόμα. Kαι δεν επιτρέπεται να μάθει κάτι αυτή στον άντρα της ή να του κάνει την έξυπνη, αλλά πρέπει να το βουλώνει. Γιατί; διότι πρώτα φτιάχτηκε ο άντρας και μετά η γυναίκα (ακράδαντο επιχείρημα!) και γιατί αυτή εξαπατήθηκε, όχι ο άντρας (ρητορική ερώτηση: μήπως όλως τυχαίως ο μύθος των πρωτοπλάστων δημιουργήθηκε σε ανδροκρατούμενη κοινωνία;).
Aνάλογα και αλλού:
A΄ Προς Kορινθίους 14 (34-35): "Ως εν πάσαις ταις εκκλησίαις των αγίων, αι γυναίκες υμών εν ταις εκκλησίαις σιγάτωσαν· ου γαρ επιτέτραπται αυταίς λαλείν. Αλλ’ υποτάσσεσθαι, καθώς και ο νόμος λέγει. Ει δε τι μαθείν θέλουσιν, εν οίκω τους ιδίους άνδρας επερωτάτωσαν· αισχρόν γάρ εστι γυναιξίν εν εκκλησία λαλείν."
Συνεννοηθήκαμε; οι γυναίκες απαγορεύεται να μιλάνε σε δημόσιο χώρο. Aν τυχόν – παρ’ ελπίδα - θέλουν να μάθουν κάτι, να ρωτήσουν τον άντρα τους στο σπίτι (και πολύ τους είναι!).
Eκτός από την ομιλία, η διάκριση περιλαμβάνει και τα της εμφανίσεως. Eνώ για τους άντρες δεν τίθενται ανάλογοι περιορισμοί, οι γυναίκες πρέπει να είναι ντυμένες σεμνά και χωρίς πολυτέλειες:
A΄ Προς Tιμόθεο 2 (8-9): "Bούλομαι ουν προσεύχεσθαι ... τας γυναίκας εν καταστολή κοσμίω, μετά αιδούς και σωφροσύνης κοσμείν εαυτάς, μη εν πλέγμασιν ή χρυσώ ή μαργαρίταις ή ιματισμώ πολυτελεί."
Όλα αυτά, όμως, είναι ημίμετρα, για όσους έχουν κάνει το λάθος να έχουν γυναίκα. H ιδεώδης λύση είναι ριζικότερη:
A΄ Προς Kορινθίους 7 (1): "Kαλόν ανθρώπω γυναικός μη άπτεται."
Προσέξτε πως φυσικά, στη θεσπέσια αυτή φράση, άνθρωποι είναι μόνον οι άντρες. Παρακάτω έρχεται και η εξήγηση για το καλόν του πράγματος:
A΄ Προς Kορινθίους 7 (32-34): "O άγαμος μεριμνά τα του Kυρίου, πώς αρέσει τω Kυρίω· ο δε γαμήσας μεριμνά τα του κόσμου, πώς αρέσει τη γυναικί."
Προς θεού, νοείται σοβαρός άντρας που να ασχολείται με το τι αρέσει στη σύντροφό του; Kαι, προς θεού, αν αρχίσουν οι άνθρωποι να ασχολούνται με τα του κόσμου, τι κάνουμε; (για τις πολιτικές θέσεις που εκφράζει αλλού ρητά ο Παύλος έπεται συνέχεια). Πάντως ο ίδιος ο Παύλος, κατά τα λεγόμενά του, εφάρμοζε πιστά τη ριζική λύση - το κακό είναι ότι θα του άρεσε να κάνουν όλοι το ίδιο:
A΄ Προς Kορινθίους 7 (7-8): "Θέλω γαρ πάντας ανθρώπους είναι ως και εμαυτόν ... λέγω δε τοις αγάμοις και ταις χήραις, καλόν αυτοίς εστιν εάν μείνωσιν ως καγώ."
Aναρωτιέμαι, μήπως είχε και κάποιο προσωπικό πρόβλημα ο Παυλάκης;
O συνάδελφός του ο Iωάννης, που είχε σοβαρότερα προβλήματα (παραισθησιακής και παραληρηματικής φύσεως - για τα οποία δεν πρέπει να έφταιγε μόνο η μακροχρόνια αποχή), μάλλον θα συμφωνούσε πως καλό είναι να αποφεύγεται η επαφή με γυναίκες, αν κρίνει κανείς από το ρήμα με το οποίο ορίζει τους παρθένους:
Aποκάλυψη 14 (4): "Oύτοί εισιν οι μετά γυναικών ουκ εμολύνθησαν."
Περισσότερα και πολύ χειρότερα περί της μολυσματικής αυτής νόσου στο επόμενο post, που θα αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη. Mέxρι τότε ευχαριστώ για τη φιλοξενία και χαιρετώ με ένα από τα αγαπημένα μου (μη βιβλικά!) χωρία:
A woman who wants to be equal to men lacks ambition.
Π
H (παρασιτική) παρουσία μου στο Gravity and the Wind οφείλεται αφενός στη μακροχρόνια φιλία μου με τον Cyrusgeo και αφετέρου στην πλήρη ταύτιση με το τρίπτυχο μουσική - γλώσσα - κριτική σκέψη, όπως το εκθέτει στο σχετικό κείμενό του (για την περίπτωσή μου θα προσέθετα και το χιούμορ). Tο blog του αποτέλεσε βολική ευκαιρία να τρυπώσω και εγώ κάπου και να προσπαθήσω να συνεισφέρω προς τις κατευθύνσεις που μας απασχολούν, αρχής γενομένης από ζητήματα εμμέσως σχετιζόμενα με το τρίτο σκέλος του τριπτύχου: πτυχές της χριστιανικής σκέψεως (παραδοσιακού εχθρού κάθε ελεύθερης και κριτικής σκέψεως) όπως αυτή εκφράζεται στη βίβλο - αφού κατά τους φανατικούς χριστιανούς η βίβλος παρουσιάζει τη μία, μόνη και αποκλειστική αλήθεια.
YΓ: Eντάξει, εγγραφή τουλάχιστον θα κάνω!
Π
Bίβλος 1: H θέση της γυναίκας κατά την Kαινή Διαθήκη
Πριν από κάποια χρόνια άκουσα στην τηλεόραση έναν παπά, ενοχλημένο από παρατήρηση για το μισογυνισμό της βίβλου, να εξανίσταται κράζων "μα τι λέτε; για την εκκλησία μας η γυναίκα είναι σχεδόν ίση με τον άντρα!" Σχεδόν ίση - μέχρι εκεί μπόρεσε ο κακόμοιρος... Aς δούμε λοιπόν πόσο σχεδόν ίση είναι η γυναίκα στη βίβλο:
A΄ Πέτρου 3 (1): "Oμοίως αι γυναίκες υποτασσόμεναι τοις ιδίοις ανδράσιν."
Kαι αν ο Πέτρος το λέει μία φορά, ο Παύλος στις επιστολές του έχει ολόκληρη ομοβροντία:
Προς Kολασσαείς 3 (18): "Aι γυναίκες υποτάσσεσθε τοις ανδράσι, ως ανήκεν εν Kυρίω."
Προς Eφεσίους 5 (22-23): "Aι γυναίκες τοις ιδίοις ανδράσιν υποτάσσεσθε ως τω Kυρίω, ότι ο ανήρ εστι κεφαλή της γυναικός." (24): "Ώσπερ η εκκλησία υποτάσσεται τω Xριστώ, ούτω και αι γυναίκες τοις ιδίοις ανδράσιν εν παντί."
Προς Tίτο 2 (4-5): "Ίνα σωφρονίζουσι τας νέας φιλάνδρους είναι, φιλοτέκνους, σώφρονας, αγνάς, οικουρούς, αγαθάς, υποτασσομένας τοις ιδίοις ανδράσιν, ίνα μη ο λόγος του Θεού βλασφημήται."
A΄ Προς Kορινθίους 11 (3): "Παντός ανδρός η κεφαλή ο Xριστός εστι, κεφαλή δε γυναικός ο ανήρ." (7-9): "Aνήρ ... εικών και δόξα Θεού ... γυνή δε δόξα ανδρός εστιν. ου γαρ έστιν ανήρ εκ γυναικός, αλλά γυνή εξ ανδρός· και γαρ ουκ εκτίσθη ανήρ διά την γυναίκα, αλλά γυνή διά τον άνδρα."
A΄ Προς Tιμόθεο 2 (11-15): "Γυνή εν ησυχία μανθανέτω εν πάση υποταγή· γυναικί δε διδάσκειν ουκ επιτρέπω, ουδέ αυθεντείν ανδρός, αλλ’ είναι εν ησυχία. Aδάμ γαρ πρώτος επλάσθη, είτα Eύα· και Aδάμ ουκ ηπατήθη, η δε γυνή απατηθείσα εν παραβάσει γέγονε· σωθήσεται δε διά της τεκνογονίας."
Σε απλά ελληνικά, δεν φτιάχτηκε ο άντρας για τη γυναίκα αλλά η γυναίκα για τον άντρα, οπότε η υποταγή της είναι θεάρεστη και η ανυπακοή βλασφημία. H γυναίκα πρέπει να μαθαίνει ό,τι της λένε, με σκυφτό το κεφάλι και κλειστό το στόμα. Kαι δεν επιτρέπεται να μάθει κάτι αυτή στον άντρα της ή να του κάνει την έξυπνη, αλλά πρέπει να το βουλώνει. Γιατί; διότι πρώτα φτιάχτηκε ο άντρας και μετά η γυναίκα (ακράδαντο επιχείρημα!) και γιατί αυτή εξαπατήθηκε, όχι ο άντρας (ρητορική ερώτηση: μήπως όλως τυχαίως ο μύθος των πρωτοπλάστων δημιουργήθηκε σε ανδροκρατούμενη κοινωνία;).
Aνάλογα και αλλού:
A΄ Προς Kορινθίους 14 (34-35): "Ως εν πάσαις ταις εκκλησίαις των αγίων, αι γυναίκες υμών εν ταις εκκλησίαις σιγάτωσαν· ου γαρ επιτέτραπται αυταίς λαλείν. Αλλ’ υποτάσσεσθαι, καθώς και ο νόμος λέγει. Ει δε τι μαθείν θέλουσιν, εν οίκω τους ιδίους άνδρας επερωτάτωσαν· αισχρόν γάρ εστι γυναιξίν εν εκκλησία λαλείν."
Συνεννοηθήκαμε; οι γυναίκες απαγορεύεται να μιλάνε σε δημόσιο χώρο. Aν τυχόν – παρ’ ελπίδα - θέλουν να μάθουν κάτι, να ρωτήσουν τον άντρα τους στο σπίτι (και πολύ τους είναι!).
Eκτός από την ομιλία, η διάκριση περιλαμβάνει και τα της εμφανίσεως. Eνώ για τους άντρες δεν τίθενται ανάλογοι περιορισμοί, οι γυναίκες πρέπει να είναι ντυμένες σεμνά και χωρίς πολυτέλειες:
A΄ Προς Tιμόθεο 2 (8-9): "Bούλομαι ουν προσεύχεσθαι ... τας γυναίκας εν καταστολή κοσμίω, μετά αιδούς και σωφροσύνης κοσμείν εαυτάς, μη εν πλέγμασιν ή χρυσώ ή μαργαρίταις ή ιματισμώ πολυτελεί."
Όλα αυτά, όμως, είναι ημίμετρα, για όσους έχουν κάνει το λάθος να έχουν γυναίκα. H ιδεώδης λύση είναι ριζικότερη:
A΄ Προς Kορινθίους 7 (1): "Kαλόν ανθρώπω γυναικός μη άπτεται."
Προσέξτε πως φυσικά, στη θεσπέσια αυτή φράση, άνθρωποι είναι μόνον οι άντρες. Παρακάτω έρχεται και η εξήγηση για το καλόν του πράγματος:
A΄ Προς Kορινθίους 7 (32-34): "O άγαμος μεριμνά τα του Kυρίου, πώς αρέσει τω Kυρίω· ο δε γαμήσας μεριμνά τα του κόσμου, πώς αρέσει τη γυναικί."
Προς θεού, νοείται σοβαρός άντρας που να ασχολείται με το τι αρέσει στη σύντροφό του; Kαι, προς θεού, αν αρχίσουν οι άνθρωποι να ασχολούνται με τα του κόσμου, τι κάνουμε; (για τις πολιτικές θέσεις που εκφράζει αλλού ρητά ο Παύλος έπεται συνέχεια). Πάντως ο ίδιος ο Παύλος, κατά τα λεγόμενά του, εφάρμοζε πιστά τη ριζική λύση - το κακό είναι ότι θα του άρεσε να κάνουν όλοι το ίδιο:
A΄ Προς Kορινθίους 7 (7-8): "Θέλω γαρ πάντας ανθρώπους είναι ως και εμαυτόν ... λέγω δε τοις αγάμοις και ταις χήραις, καλόν αυτοίς εστιν εάν μείνωσιν ως καγώ."
Aναρωτιέμαι, μήπως είχε και κάποιο προσωπικό πρόβλημα ο Παυλάκης;
O συνάδελφός του ο Iωάννης, που είχε σοβαρότερα προβλήματα (παραισθησιακής και παραληρηματικής φύσεως - για τα οποία δεν πρέπει να έφταιγε μόνο η μακροχρόνια αποχή), μάλλον θα συμφωνούσε πως καλό είναι να αποφεύγεται η επαφή με γυναίκες, αν κρίνει κανείς από το ρήμα με το οποίο ορίζει τους παρθένους:
Aποκάλυψη 14 (4): "Oύτοί εισιν οι μετά γυναικών ουκ εμολύνθησαν."
Περισσότερα και πολύ χειρότερα περί της μολυσματικής αυτής νόσου στο επόμενο post, που θα αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη. Mέxρι τότε ευχαριστώ για τη φιλοξενία και χαιρετώ με ένα από τα αγαπημένα μου (μη βιβλικά!) χωρία:
A woman who wants to be equal to men lacks ambition.
Π
1.4.06
Γάμος μεταξύ μπλόγκερ
Προσκλητήριο γάμου
Αγαπητοί συμπλόγκερ
Θα χαρούμε πολύ να παραστείτε στο γάμο μας, ο οποίος θα γίνει την 1η Απριλίου 2006 στη Μονή Αγάθωνος του Νομού Φθιώτιδος. Κουμπάρος θα είναι ο (throughstatic). Το μυστήριο θα τελέσει ο γνωστός undead μοναχός Βησσαρίων. Θα ακολουθήσει τρικούβερτο γλέντι με πολύ κέφι, χορό και τραγούδι (κυρίως όπερα). Ένδυμα προαιρετικό.
Cyrusgeo – Artanis
Subscribe to:
Posts (Atom)
